(108) سوره کوثر این سوره در مکه نازل شده و دارای 3 آیه است
اشاره
ص: 367
محتوی و فضیلت سوره“کوثر”
مشهور این است که این سوره در“مکه”نازل شده است ولی بعضی احتمال مدنی بودن آن را داده اند، این احتمال نیز داده شده است که این سوره دو بار نازل شده یک بار در مکه و بار دیگری در مدینه، ولی روایاتی که در شان نزول این سوره وارد شده، قول مشهور را که این سوره مکی است تایید می کند.
در شان نزول این سوره می خوانیم: “عاص بن وائل”که از سران مشرکان بود، پیغمبر اکرم ص را به هنگام خارج شدن از مسجد الحرام ملاقات کرد، و مدتی با حضرت گفتگو نمود، گروهی از سران قریش در مسجد نشسته بودند و این منظره را از دور مشاهده کردند، هنگامی که“عاص بن وائل”وارد مسجد شد به او گفتند: با که صحبت می کردی؟ گفت: با این مرد“ابتر”! این تعبیر را به خاطر این انتخاب کرد که“عبد اللّٰه”پسر پیغمبر اکرم ص از دنیا رفته بود، و عرب کسی را که پسر نداشت“ابتر” (یعنی بلا عقب) می نامید، و لذا قریش این نام را بعد از فوت پسر پیغمبر برای حضرت انتخاب کرده بود (سوره فوق نازل شد و پیغمبر اکرم ص را به نعمتهای بسیار و کوثر بشارت داد، و دشمنان او را ابتر خواند) (1) .
(1)
توضیح اینکه: پیغمبر اکرم ص دو فرزند پسر از بانوی اسلام خدیجه داشت: یکی“قاسم”و دیگری“طاهر”که او را“عبد اللّٰه”نیز می نامیدند، و این هر دو در مکه از دنیا رفتند، و پیغمبر اکرم ص فاقد فرزند پسر شد، این موضوع زبان بدخواهان قریش را گشود، و کلمه“ابتر”را برای حضرتش انتخاب
ص: 368
1- 1) “مجمع البیان”جلد 10 صفحه 549.
کردند (1) .
(1)
آنها طبق سنت خود برای فرزند پسر اهمیت فوق العاده ای قائل بودند، او را تداوم بخش برنامه های پدر می شمردند، بعد از این ماجرا آنها فکر می کردند با رحلت پیغمبر اکرم ص برنامه های او به خاطر نداشتن فرزند ذکور تعطیل خواهد شد و خوشحال بودند.
قرآن مجید نازل شد و بطرز اعجازآمیزی در این سوره به آنها پاسخ گفت، و خبر داد که دشمنان او ابتر خواهند بود، و برنامه اسلام و قرآن هرگز قطع نخواهد شد، بشارتی که در این سوره داده شده از یک سو ضربه ای بود بر امیدهای دشمنان اسلام، و از سوی دیگر تسلی خاطری بود به رسول اللّٰه ص که بعد از شنیدن این لقب زشت و توطئه دشمنان قلب پاکش غمگین و مکدر شده بود.
در فضیلت تلاوت این سوره در حدیثی (از پیغمبر اکرم ص) آمده است:
من قرأها سقاه اللّٰه من انهار الجنه، و اعطی من الاجر بعدد کل قربان قربه العباد فی یوم عید، و یقربون من اهل الکتاب و المشرکین:
“هر کس آن را تلاوت کند خداوند او را از نهرهای بهشتی سیراب خواهد کرد، و به عدد هر قربانی که بندگان خدا در روز عید (قربان) قربانی می کنند، و همچنین قربانی هایی که اهل کتاب و مشرکان دارند، به عدد هر یک از آنان اجری به او می دهد” (2) .
(2)
نام این سوره (کوثر) از اولین آیه آن گرفته شده است.
***
ص: 369
1- 1) پیغمبر اکرم صاحب فرزند ذکور دیگری بنام“ابراهیم”از“ماریه قبطیه” در مدینه در سال هشتم هجرت شد، ولی اتفاقا او نیز قبل از آنکه به دوسالگی برسد چشم از دنیا پوشید و وفات او قلب پاک پیامبر (ص) را آزرد.
2- 2) “مجمع البیان”جلد 10 صفحه 548.