[سوره هود (11) : آیه 5]
اشاره
أَلاٰ إِنَّهُمْ یَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِیَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلاٰ حِینَ یَسْتَغْشُونَ ثِیٰابَهُمْ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ اَلصُّدُورِ (5)
ترجمه:
5-آگاه باشید هنگامی که آنها (سرها را بهم نزدیک ساخته و سینه هاشان را در کنار هم قرار می دهند تا خود (و سخنان خویش) را از او (پیامبر) پنهان دارند، آگاه باشید آن گاه که آنها لباسهایشان را بخود می پیچند و خویش را در آن پنهان می دارند (خداوند) از درون و برون آنها با خبر است، چرا که او از اسرار درون سینه ها آگاه است.
تفسیر:
گرچه بعضی از مفسران شان نزولهایی برای این آیه ذکر کرده اند از جمله اینکه: آیه در باره“اخنس بن شریق منافق”نازل شده است که مردی شیرین زبان و پشت هم انداز بود و در برابر پیامبر ص اظهار دوستی و محبت می کرد، ولی در باطن عدوات می ورزید.
و نیز از امام باقر ع از“جابر بن عبد اللّٰه”چنین نقل شده که گروهی از مشرکان هنگامی که از برابر پیامبر ص می گذشتند سر خود را به زیر افکنده حتی سر را با لباس خویش می پوشاندند تا پیامبر ص آنان را نبیند، این آیه در باره آنان نازل گشت.
ولی در هر حال آیه بطور کلی اشاره به یکی از کارهای احمقانه دشمنان اسلام و پیامبر ص می کند که با استفاده از روش نفاق آمیز و دور کشی از حق می خواستند ماهیت خود را از نظرها پنهان سازند تا گفتار حق را نشنوند.
لذا می گوید: “آگاه باشید آنها عداوت پیامبر را در دل مخفی می دارند
ص: 13
و سرها را به زیر افکنده سینه را به جلو خم می کنند تا خود را از نظر او پنهان دارند” (أَلاٰ إِنَّهُمْ یَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِیَسْتَخْفُوا مِنْهُ) .
برای فهم دقیق معنی آیه باید مفهوم جمله“یثنون”به درستی روشن شود.
“یثنون”از ماده“ثنی”بر وزن“سنگ”در اصل به معنی نزدیک ساختن قسمتهای مختلف چیزی به یکدیگر است، مثلا در مورد تا کردن لباس و پارچه گفته می شود: “ثنی ثوبه”و اینکه به دو نفر“اثنان”گفته می شود به خاطر آن است که یکی را در کنار دیگر قرار می دهیم، و اگر به مداحی کردن“ثنا خوانی”گفته می شود به خاطر آن است که صفات برجسته طرف را یکی پس از دیگری می شمرند.
این ماده به معنی خم شدن نیز آمده است چرا که انسان با این کار قسمتهایی از بدن خود را بیکدیگر نزدیک می سازد.
و نیز به معنی در دل گرفتن کینه و عداوت آمده است، چرا که با این کار انسان عداوت شخص یا چیزی را به دل نزدیک می سازد. این تعبیر در ادبیات عرب دیده می شود که: “اثنونی صدره علی البغضاء”: “او کینه مرا به دل گرفت” (1) .
(1)
با توجه به آنچه ذکر شد چنین به نظر می رسد که تعبیر فوق ممکن است اشاره به هر گونه“مخفی کاری”ظاهری و باطنی دشمنان پیامبر ص باشد که از یک سو با در دل داشتن کینه و عداوتش در ظاهر با زبان شیرین اظهار دوستی می کردند، و از سوی دیگر به هنگام گفتگو با یکدیگر سرها را به هم نزدیک و سینه ها را به عقب داده و حتی لباسها را به سر می کشیدند که بدگوئیها و
ص: 14
1- 1) به“تاج العروس”و“مجمع البیان”و“المنار”و“مفردات راغب”مراجعه شود.
توطئه ها را به صورت مرموزی به یکدیگر برسانند، تا کسی از راز آنها آگاه نشود.
لذا قرآن بلافاصله اضافه می کند“آگاه باشید آنها هنگامی که خود را در جامه هاشان پنهان می دارند پروردگار پنهان و آشکار آنان را می داند” (أَلاٰ حِینَ یَسْتَغْشُونَ ثِیٰابَهُمْ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ) .
“چرا که او از اسرار درون سینه ها آگاه است” (إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ) .