[سوره النازعات (79) : آیات 42 تا 46]
اشاره
یَسْئَلُونَکَ عَنِ اَلسّٰاعَهِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا (42) فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا (43) إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا (44) إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یَخْشٰاهٰا (45) کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَهٰا لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ عَشِیَّهً أَوْ ضُحٰاهٰا (46)
ترجمه:
42-از تو درباره قیامت سؤال می کنند که در چه زمانی واقع می شود؟ 43-تو را با یادآوری این سخن چه کار؟ 44-انتهای آن به سوی پروردگار تو است.
45-کار تو فقط انذار کردن کسانی است که از آن می ترسند.
46-آنها در آن روز که قیام قیامت را می بینند چنین احساس می کنند که گویی توقف آنها (در دنیا و برزخ) جز عصر گاهی یا صبحگاهی بیشتر نبوده است.
تفسیر:
تاریخ قیامت را فقط خدا می داند
در تعقیب مطالبی که درباره قیامت و سرنوشت نیکان و بدان در آن روز در آیات پیشین آمد، در این آیات به سراغ سؤال همیشگی مشرکان و منکران
ص: 112
معاد رفته می فرماید:
“از تو درباره قیامت سؤال می کنند که در چه زمانی واقع خواهد شد” (یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَهِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا) (1) .
(1)
* قرآن در پاسخ این سؤال برای اینکه به آنها بفهماند که هیچکس از لحظه وقوع قیامت با خبر نبوده و نخواهد بود، روی سخن را به پیامبر ص کرده، می گوید: “تو را با یادآوری این سخن چه کار”؟! (فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا) یعنی تاریخ وقوع قیامت حتی از تو پنهان است، تا چه رسد به دیگران، این از آن علم غیبی است که از مختصات ذات پروردگار می باشد، واحدی را به آن راهی نیست!. بارها گفته ایم از مطالبی که بر همگان مکتوم است زمان قیام قیامت است، چرا که اثر تربیتی آن بدون کتمان ممکن نیست، زیرا اگر آشکار شود و زمانش دور باشد غفلت، همگان را فرا می گیرد، و اگر نزدیک باشد پرهیز از بدیها به شکل اضطرار، و دور از آزادی و اختیار، درمی آید، و این هر دو فاقد ارزش تربیتی است. احتمالات دیگری در تفسیر این آیه نیز داده اند از جمله اینکه: تو مبعوث برای بیان زمان قیام قیامت نشده ای، تو تنها مبعوث شده ای که اصل وجود آن را اطلاع دهی، نه لحظه وقوع آن را. ص: 113 1- 1) “مرسا”به معنی مصدری، و هم اسم زمان و مکان، و هم به معنی اسم مفعول آمده است، از ماده“ارساء”در اینجا معنی مصدری دارد، و به معنی وقوع و ثبوت و پا بر جا شدن است. این تعبیر در مورد پهلو گرفتن کشتی، و همچنین حالت ثبات کوه ها در روی زمین نیز آمده است، مانند: “ وَ قٰالَ ارْکَبُوا فِیهٰا بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرٰاهٰا وَ مُرْسٰاهٰا ” (هود -41) “ وَ الْجِبٰالَ أَرْسٰاهٰا ” (نازعات-32) . و دیگر اینکه: قیام تو بیانگر نزدیک شدن روز قیامت است، همانگونه که در حدیثی از پیغمبر اکرم ص نقل شده که دو انگشت مبارکش را کنار هم گرفت و فرمود: “ بعثت انا و الساعه کهاتین ”: “قیام من و قیام قیامت همانند این دو است”! (1) . (1) ولی تفسیر اول از همه مناسبتر است. * سپس می افزاید: “منتهای قیامت به سوی پروردگار تو است” (إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا) .
تنها او است که می داند قیامت کسی بر پا می شود، هیچ شخص دیگری از آن آگاه نیست، و هر گونه تلاش و کوشش برای آگاهی از زمان قیام قیامت بی فایده است.
این همان مطلبی است که در آیه 34 سوره لقمان نیز آمده است: إِنَّ اللّٰهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَهِ: “علم زمان وقوع قیامت تنها نزد خدا است”و در آیه 187 سوره اعراف می فرماید: قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی: “بگو علم آن فقط نزد پروردگار من است.
بعضی گفته اند منظور از جمله بالا این است که تحقق و انجام قیامت به دست خدا است، و در حقیقت به منزله بیان علتی است برای آنچه در آیه قبل آمده است.
جمع میان این دو تفسیر نیز مانعی ندارد.
* ص: 114 1- 1) تفسیر”فخر رازی“جلد 29 صفحه 29-این مطلب در تفسیر”مجمع البیان“و “قرطبی”و”فی ظلال“و تفاسیر دیگر، ذیل آیه 18 سوره محمد نیز آمده است. باز برای توضیح بیشتر می افزاید: “کار تو فقط انذار کردن کسانی است که از آن می ترسند” (إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یَخْشٰاهٰا) . وظیفه تو همین انذار و هشدار و بیم دادن است و بس، و اما تعیین وقت از قلمرو وظیفه و آگاهی تو بیرون است. قابل توجه اینکه انذار را مخصوص کسانی می شمرد که ترس و خوف از آن روز بزرگ دارند، و این شبیه همان مطلبی است که در آیه دوم سوره”بقره“ آمده است: ذٰلِکَ الْکِتٰابُ لاٰ رَیْبَ فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ: “در این کتاب آسمانی تردیدی نیست، و مایه هدایت پرهیزگاران است”اینگونه تعبیرات اشاره به این حقیقت است که تا روح حق جویی و حق طلبی و احساس مسئولیت در برابر پروردگار در انسان نباشد نه به سراغ تحقیق از کتب آسمانی می رود نه معاد، و نه گوش به انذارهای انبیا و اولیا می دهد. * و سرانجام در آخرین آیه این سوره برای بیان این واقعیت که تا قیامت زمان زیادی نیست، می فرماید: “روزی که قیامت ساعت را می بینند چنین احساس می کنند که گویی توقف آنها در این جهان، عصر گاهی یا صبحگاهی بیشتر نبوده است”! (کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَهٰا لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ عَشِیَّهً أَوْ ضُحٰاهٰا) به قدری عمر کوتاه دنیا به سرعت می گذرد، و دوران برزخ نیز سریع طی می شود که به هنگام قیام قیامت آنها فکر می کنند تمام این دوران چند ساعتی بیش نبود.
این امر هم ذاتا صحیح است که عمر دنیا بسیار کوتاه و زودگذر است، و هم در مقایسه با قیامت که تمام عمر جهان در مقایسه با آن لحظه ای بیش نیست.
ص: 115
“عشیه”به معنی عصر و”ضحی“به موقعی گفته می شود که آفتاب بالا آمده و شعاع آن گسترده شده است.
در بعضی از آیات قرآن آمده است که در قیامت هنگامی که مجرمان درباره مقدار توقفشان در عالم برزخ یا دنیا به گفتگو می پردازند بعضی به بعضی دیگر می گویند شما تنها ده شبانه روز در جهان برزخ توقف کرده اید:
” یَتَخٰافَتُونَ بَیْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ عَشْراً “ (طه-103) .
ولی آنها که بهتر فکر می کنند می گویند: شما تنها به اندازه یک روز در برزخ درنگ کردید!” یَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِیقَهً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ یَوْماً “.
و در جای دیگر از مجرمان نقل می کند که وقتی قیامت بر پا می شود مجرمان سوگند یاد می کنند که جز یک ساعت توقف نداشتند! ” وَ یَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَهُ یُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مٰا لَبِثُوا غَیْرَ سٰاعَهٍ “ (روم-55) .
تفاوت این تعبیرات به خاطر آن است که آنها می خواهند کوتاهی این مدت را با یک بیان تقریبی منعکس کنند، و هر کدام احساس خود را با تعبیری بیان می کنند که همه در یک امر مشترک است و آن کوتاهی عمر این جهان در برابر عمر قیامت است، و این مطلبی است که انسان را تکان می دهد و از خواب غفلت بیدار می سازد.
***خداوندا!امنیت و آرامش را در آن روز بزرگ و در این جهان و آن جهان برزخ نصیب همه ما بفرما.
پروردگارا!هیچکس از سختیهای آن روز عظیم جز به لطف تو رهایی
ص: 116
نمی یابد ما را مشمول لطف خاصت بگردان.
بار الها!ما را از کسانی قرار ده که از مقام تو خائفند و نفس خویش را از هوی و هوس باز می دارند و در بهشت برین ماوی می گیرند (1) آمین یا رب العالمین پایان سوره”نازعات“
(1)
ص: 117
1- 1) این سطور در ساعاتی به رشته تحریر در آمد که هر لحظه احتمال بمباران هوایی از طرف رژیم کافر بعث عراق و دفن شدن زیر آوارها می رفت، و یکی دو روز قبل از این تاریخ در یکی از همین بمبارانها در این شهر مقدس”قم“حدود یکصد و پنجاه تن از مسلمین مخصوصا کودکان بی گناه در یک بمباران وحشیانه به شهادت رسیدند ولی مسلم است که عمر ظلم و ظالم کوتاه خواهد بود.
ص: 118