[سوره الممتحنه (60) : آیه 13]
اشاره
یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اَللّٰهُ عَلَیْهِمْ قَدْ یَئِسُوا مِنَ اَلْآخِرَهِ کَمٰا یَئِسَ اَلْکُفّٰارُ مِنْ أَصْحٰابِ اَلْقُبُورِ (13)
ترجمه:
13-ای کسانی که ایمان آورده اید با قومی که خداوند آنها را مورد غضب قرار داده دوستی نکنید، آنها از آخرت مایوسند همانگونه که کفار مدفون در قبرها مایوس می باشند.
تفسیر:
با این قوم مغضوب علیم طرح دوستی نریزید.
چنان که دیدیم این سوره با مساله قطع رابطه از دشمنان خدا آغاز شد و با همین امر نیز پایان می گیرد، و به تعبیر دیگر پایان سوره بازگشتی است به آغاز آن، می فرماید: “ای کسانی که ایمان آورده اید با قومی که خداوند آنها را مورد غضب قرار داده دوستی نکنید” (یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ) .
شما نباید آنها را به دوستی برگزینید و اسرار خود را در اختیار آنها بگذارید.
در اینکه“قوم مغضوب علیهم”چه اشخاصی هستند بعضی صریحا آن را ناظر به یهود می دانند چرا که در آیات دیگر قرآن از آنها به این عنوان یاد شده است (چنان که در آیه 90 بقره در مورد یهود می خوانیم: فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ) .
این تفسیر با شان نزولی که برای آیه ذکر کرده اند نیز سازگار است چه اینکه گفته اند جمعی از فقراء مسلمین بودند که اخبار مسلمانان را برای یهود
ص: 51
می بردند و در مقابل آنها از میوه های درختان خود به آنان هدیه می کردند، آیه فوق نازل شد و آنها را نهی کرد (1) .
(1)
ولی با اینهمه تعبیرات آیه مفهوم وسیع و گسترده ای دارد که همه کفار و مشرکین را شامل می شود، و تعبیر به غضب در قرآن مجید منحصر به“یهود” نیست، بلکه در مورد منافقان نیز آمده است (فتح-6) و شان نزول نیز مفهوم آیه را محدود نمی کند.
بنا بر این آنچه در آیه آمده هماهنگ با مطلب گسترده ای است که در نخستین آیه سوره تحت عنوان دوستی با دشمنان خدا آمده است.
سپس به ذکر مطلبی می پردازد که در حکم دلیل بر این نهی است، می فرماید:
“آنها به کلی از نجات در آخرت مایوسند همانگونه که کافران مدفون در قبرها مایوس می باشند” (قَدْ یَئِسُوا مِنَ الْآخِرَهِ کَمٰا یَئِسَ الْکُفّٰارُ مِنْ أَصْحٰابِ الْقُبُورِ) (2) .
(2)
زیرا مردگان کفار در جهان برزخ نتائج کار خود را می بینند و راه بازگشت برای جبران ندارند لذا به کلی مایوسند، این گروه از زندگان نیز به قدری آلوده گناهند که هرگز امیدی به نجات خویش ندارند، درست همانند مردگان از کفار.
چنین افرادی مسلما افرادی خطرناک و غیر قابل اعتمادند، نه به قول آنها اعتمادی است، و نه برای صداقت و صمیمیتشان اعتباری، آنها مایوس از رحمت
ص: 52
1- 1) “مجمع البیان”جلد 9 صفحه 276.
2- 2) بعضی احتمالات دیگری در تفسیر این آیه داده اند از جمله اینکه: آنها از ثواب آخرت مایوسند همانگونه که مشرکان از زنده شدن اصحاب قبور مایوسند، ولی تفسیری که در بالا ذکر کردیم مناسبتر است (توجه داشته باشید طبق تفسیر اول“ مِنْ أَصْحٰابِ الْقُبُورِ “وصف برای کفار است و طبق تفسیر اخیر متعلق به”یئس”می باشد) .
حقند و به همین دلیل دست به هر جنایتی می زنند، با این حال چگونه بر آنها اعتماد می کنید، و طرح دوستی با آنان می ریزید؟! ***خداوندا!هرگز ما را از لطف بی پایانت محروم و مایوس مگردان.
پروردگارا!چنان توفیقی رحمت فرما که همیشه با دوستانت دوست و با دشمنانت دشمن و در طریق دوستیت ثابت قدم باشیم.
بارالها!ما را به تاسی کردن به اولیاء و انبیاء گرامت موفق دار.
آمین یا رب العالمین 5 رمضان المبارک 1406 25\2\65
ص: 53
ص: 54