(60) سوره ممتحنه این سوره در مدینه نازل شده و دارای 13 آیه است
اشاره
ص: 3
ص: 4
محتوای سوره ممتحنه
این سوره در حقیقت از دو بخش تشکیل می گردد:
بخش اول: از مساله“حب فی اللّٰه”و“بغض فی اللّٰه”و نهی از طرح دوستی با مشرکان سخن می گوید، و مسلمانان را به الهام گرفتن از پیامبر بزرگ خدا ابراهیم ع دعوت می کند، و خصوصیات دیگری را در این زمینه بر می شمرد.
این معنی همانگونه که در آغاز سوره آمده است در پایان سوره نیز تکرار و تاکید شده.
بخش دوم: پیرامون زنان مهاجر و آزمایش امتحان آنها و احکام دیگری در این رابطه بحث می کند، و انتخاب نام“ممتحنه”برای این سوره نیز به خاطر همین مساله امتحان است که در آیه 10 آمده است (1) .
(1)
نام دیگری برای سوره ذکر شده و آن سوره مودت است به خاطر نهی از مودت مشرکان در نخستین آیه سوره.
* فضیلت تلاوت سوره ممتحنه در حدیثی از رسول خدا ص می خوانیم: “ من قرء سوره الممتحنه کان المؤمنون و المؤمنات له شفعاء یوم القیامه ”: “هر کس سوره ممتحنه را قرائت کند تمام مؤمنین و مؤمنات، شفیعان او در روز قیامت خواهند بود” 1. در حدیث دیگری از امام علی بن الحسین ع آمده است: “ من قرء سوره الممتحنه فی فرائضه و نوافله امتحن اللّٰه قلبه للایمان، و نور له بصره، و لا یصیبه فقر ابدا، و لا جنون فی بدنه، و لا فی ولده: “کسی که سوره ممتحنه را در نمازهای واجب و نافله بخواند، خداوند قلبش را برای ایمان، خالص و آماده می کند، نور بصیرت به او می بخشد، و هرگز فقر دامان او را نمی گیرد، و خود و فرزندانش به جنون گرفتار نمی شوند” 2. ناگفته پیدا است اینهمه فضیلت و افتخار از آن کسانی است که آیات این سوره را در زمینه”حب فی اللّٰه“و”بغض فی اللّٰه“و”جهاد در راه خدا“و به کار بستن محتوای آن، مورد توجه قرار می دهند، و تنها به تلاوت بی روح و فاقد علم و عمل قناعت نکنند. ص: 5 1- 1) بعضی آن را”ممتحنه“ (به فتح حاء) خوانده اند، به اعتبار زنان مهاجری که مورد امتحان قرار می گرفتند، و بعضی ممتحنه (به کسر حاء) خوانده اند به خاطر این که خود سوره که وسیله امتحان است. این سوره در حقیقت از دو بخش تشکیل می گردد: بخش اول: از مساله”حب فی اللّٰه“و”بغض فی اللّٰه“و نهی از طرح دوستی با مشرکان سخن می گوید، و مسلمانان را به الهام گرفتن از پیامبر بزرگ خدا ابراهیم ع دعوت می کند، و خصوصیات دیگری را در این زمینه بر می شمرد. این معنی همانگونه که در آغاز سوره آمده است در پایان سوره نیز تکرار و تاکید شده. بخش دوم: پیرامون زنان مهاجر و آزمایش امتحان آنها و احکام دیگری در این رابطه بحث می کند، و انتخاب نام”ممتحنه“برای این سوره نیز به خاطر همین مساله امتحان است که در آیه 10 آمده است (1) . (1) نام دیگری برای سوره ذکر شده و آن سوره مودت است به خاطر نهی از مودت مشرکان در نخستین آیه سوره. *
فضیلت تلاوت سوره ممتحنه
در حدیثی از رسول خدا ص می خوانیم: ” من قرء سوره الممتحنه کان المؤمنون و المؤمنات له شفعاء یوم القیامه “: “هر کس سوره ممتحنه را قرائت کند تمام مؤمنین و مؤمنات، شفیعان او در روز قیامت خواهند بود” 1. در حدیث دیگری از امام علی بن الحسین ع آمده است: ” من قرء سوره الممتحنه فی فرائضه و نوافله امتحن اللّٰه قلبه للایمان، و نور له بصره، و لا یصیبه فقر ابدا، و لا جنون فی بدنه، و لا فی ولده: “کسی که سوره ممتحنه را در نمازهای واجب و نافله بخواند، خداوند قلبش را برای ایمان، خالص و آماده می کند، نور بصیرت به او می بخشد، و هرگز فقر دامان او را نمی گیرد، و خود و فرزندانش به جنون گرفتار نمی شوند” 2. ناگفته پیدا است اینهمه فضیلت و افتخار از آن کسانی است که آیات این سوره را در زمینه“حب فی اللّٰه”و“بغض فی اللّٰه”و“جهاد در راه خدا”و به کار بستن محتوای آن، مورد توجه قرار می دهند، و تنها به تلاوت بی روح و فاقد علم و عمل قناعت نکنند.
ص: 6
1- 1) “مجمع البیان”جلد 9 صفحه 267.