[سوره المعارج (70) : آیات 42 تا 44]
اشاره
فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ اَلَّذِی یُوعَدُونَ (42) یَوْمَ یَخْرُجُونَ مِنَ اَلْأَجْدٰاثِ سِرٰاعاً کَأَنَّهُمْ إِلیٰ نُصُبٍ یُوفِضُونَ (43) خٰاشِعَهً أَبْصٰارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّهٌ ذٰلِکَ اَلْیَوْمُ اَلَّذِی کٰانُوا یُوعَدُونَ (44)
ترجمه:
42-آنها را به حال خود واگذار تا در باطل خود فرو روند، و بازی کنند، تا زمانی که روز موعود خود را ملاقات نمایند.
43-همان روز که از قبرها به سرعت خارج می شوند، گویی به سوی بتهایشان می دوند! 44-در حالی که چشمهای آنها از شدت وحشت به زیر افتاده، و پرده ای از ذلت و خواری آنها را پوشانده است (و به آنها گفته می شود) این همان روزی است که به شما وعده داده می شد.
تفسیر:
گویی به سوی بتهایشان می دوند!
در این آیات که آخرین آیات سوره معارج است به عنوان انذار و تهدید کافران سر سخت و استهزاء کننده و لجوج، می فرماید: “آنها را به حال خود واگذار، تا در مطالب باطل خود فرو روند، و به بازی مشغول باشند، تا زمانی که روز موعود خود را ملاقات کنند” (فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا
ص: 47
یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ
) (1) .
(1)
بیش از این استدلال و موعظه لازم نیست، آنها نه اهل منطقند و نه آمادگی برای بیدار شدن دارند، بگذار در اباطیل و اراجیف خود غوطه ور باشند، و همچون کودکان سرگرم بازی، تا روز موعود آنها، روز رستاخیز، فرا رسد، و همه چیز را با چشم خود ببینند! این آیه با همین تعبیر و بدون هیچگونه تفاوت در سوره زخرف آیه 83 نیز آمده است. *سپس به معرفی آن روز موعود پرداخته، و نشانه هایی از این روز وحشتناک و هول انگیز را بیان می کند، و می فرماید: “همان روزی که از قبرها به سرعت خارج می شوند، و چنان تند حرکت می کنند که گویی به سوی بتهایشان می دوند”! (یَوْمَ یَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدٰاثِ سِرٰاعاً کَأَنَّهُمْ إِلیٰ نُصُبٍ یُوفِضُونَ) . چه تعبیر عجیبی؟ وضع حال آنها را در قیامت و هنگامی که به سوی دادگاه عدل الهی با سرعت حرکت می کنند تشبیه به هجوم آنها در یک روز جشن یا عزا به سوی بتهایشان می کند اما آن کجا و این کجا؟ و در حقیقت سخریه ای است نسبت به عقائد پوچی که در عالم دنیا داشتند. “اجداث”جمع“جدث” (بر وزن عبث) به معنی“قبر”است. “سراع”جمع“سریع” (مثل ظراف و ظریف) به معنی شخص یا چیزی است که به سرعت حرکت می کند. ص: 48 1- 1) “یخوضوا”از ماده“خوض” (بر وزن حوض) در اصل به معنی حرکت در آب است، سپس به عنوان کنایه در مواردی که انسان غوطه ور در مسائل باطل می شود به کار رفته است. “نصب”جمع“نصیب”آن هم به گفته بعضی جمع“نصب” (بر وزن سقف) در اصل به معنی چیزی است که در جایی نصب می شود و به بتهایی که به صورت قطعه سنگی آنها را در جاهایی نصب می کردند و پرستش می نمودند و روی آن قربانی کرده و خون قربانی را بر آن می ریختند گفته می شد، و تفاوتش با“صنم” این بود که“صنم”بتی بود که دارای شکل و صورت خاصی بود، اما“نصب” قطعه سنگهای بی شکلی بود که آنها را به علتی پرستش می کردند، همانگونه که در آیه 3 سوره مائده می خوانیم که از جمله گوشتهای حرام گوشت حیوانی را می شمرد که روی این بتها ذبح می شد (وَ مٰا ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ) . “یوفضون”از ماده“افاضه”به معنی حرکت سریع است شبیه حرکت سریع آب از سر چشمه. بعضی نیز گفته اند که منظور از“نصب”در آیه مورد بحث پرچمها است که در میان لشکرها با کاروانها در یک نقطه بر پا می کنند، و هر کس با سرعت خود را به آن می رساند، ولی تفسیر اول مناسبتر است. *سپس به نشانه های دیگری پرداخته می افزاید: “این در حالی است که چشمهای آنها از شدت هول و وحشت به زیر افتاده و خاضعانه نگاه می کنند” (خٰاشِعَهً أَبْصٰارُهُمْ) .
“و پرده ای از ذلت و خواری تمام وجود آنها را در بر گرفته” (تَرْهَقُهُمْ ذِلَّهٌ) (1) .
(1)
و در پایان آیه می فرماید: “این همان روزی است که به آنها وعده داده می شد” (ذٰلِکَ الْیَوْمُ الَّذِی کٰانُوا یُوعَدُونَ) .
ص: 49
1- 1) “ترهقهم”از ماده“رهق” (بر وزن شفق) به معنی پوشاندن اجباری است.
آری این همان روز موعود است که آن را به باد مسخره می گرفتند، و گاه می گفتند: به فرض که چنین روزی در کار باشد وضع ما در آن روز از مؤمنان هم بهتر است، ولی آن روز از شدت ترس و وحشت و شرمساری جرات ندارند سر بر آورند، گرد و غبار مذلت بر سر و روی آنها نشسته، و در هاله ای از غم و اندوه فرو رفته اند، مسلما آن روز نادم و پشیمان می شوند اما چه سود؟ ***خداوندا. در آن روز هولناک ما را در پوشش رحمتت قرار بده.
پروردگارا!دامهای شیطان سخت، و هوای نفس غالب، و آرزوهای دور و دراز فریبنده است، تو خودت بیداری و آگاهی و عدم انحراف از مسیر را به ما مرحمت فرما.
بارالها!ما را از مؤمنانی که بر عهد خود با تو وفا کرده اند و کمر به اطاعتت بسته اند قرار ده آمین یا رب العالمین پایان سوره معارج 21 ذی الحجه الحرام 1406
ص: 50