(68) سوره قلم این سوره در مکه نازل شده و دارای 52 آیه است
اشاره
ص: 363
ص: 364
محتوای سوره قلم
گرچه بعضی از مفسران در“مکی”بودن تمام سوره تردید کرده اند، یا معتقدند قسمتی از آن در“مدینه”، و قسمتی در“مکه”نازل شده، ولی لحن سوره و محتوای آیات کاملا هماهنگ با سوره های“مکی”است، چرا که بیش از هر چیز بر محور مساله نبوت پیامبر اسلام ص، و مبارزه با دشمنانی که او را مجنون می خواندند، و دعوت به صبر و استقامت، و انذار و تهدید مخالفان به عذاب الهی، دور می زند.
رویهمرفته مباحث این سوره را می توان در هفت بخش خلاصه کرد:
1-نخست به ذکر قسمتی از صفات ویژه رسول خدا ص مخصوصا اخلاق برجسته او می پردازد، و آن را با قسمتهای مؤکدی تاکید می کند.
2-سپس قسمتی از صفات زشت و اخلاق نکوهیده دشمنان او را بازگو می نماید.
3-در بخش دیگری داستان“ أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ “که در حقیقت هشداری است به مشرکان زشت سیرت بیان شده.
4-در قسمت دیگری مطالب گوناگونی راجع به قیامت و عذاب کفار در آن روز آمده است.
5-در بخش دیگری انذارها و تهدیدهایی نسبت به مشرکان بازگو شده.
6-در بخش دیگری به پیامبر اسلام ص دستور می دهد که در برابر دشمنان سرسخت، استقامت و صبر نشان دهد.
7-سرانجام در پایان سوره نیز سخن از عظمت قرآن و توطئه های مختلف
ص: 365
دشمنان بر ضد پیامبر به میان آورده.
انتخاب نام”قلم”برای این سوره به تناسب نخستین آیه آن است، بعضی نیز نام آن را سوره“ن”ذکر کرده اند، و از بعضی از روایات که در فضیلت این سوره آمده استفاده می شود که نام آن سوره“ ن وَ الْقَلَمِ “است.
***
فضیلت تلاوت سوره قلم
در فضیلت تلاوت این سوره از پیغمبر گرامی اسلام نقل شده که فرمود: من قرأ سوره”ن و القلم”اعطاه اللّٰه ثواب الذین حسن اخلاقهم: “کسی که سوره”ن و القلم“را تلاوت کند خداوند ثواب کسانی را که دارای حسن اخلاقند به آنها می دهد” 1. و در حدیثی از امام صادق ع می خوانیم: من قرأ سوره“ن و القلم” فی فریضه او نافله آمنه اللّٰه ان یصیبه فی حیاته فقر أبدا، و اعاذه اذا مات من ضمه القبر ان شاء اللّٰه: “کسی که سوره ن و القلم را در نماز واجب یا نافله بخواند خداوند او را برای همیشه از فقر در امان می دارد، و هنگامی که بمیرد او را از فشار قبر پناه می دهد” 2. این ثوابها تناسب خاصی با محتوای سوره دارد، و نشان می دهد که هدف تلاوتی است که توأم با آگاهی و به دنبال آن عمل باشد.
ص: 366