(50) سوره“ق” این سوره در“مکه”نازل شده، و دارای 45 آیه است
اشاره
ص: 220
ص: 221
محتوای سوره“ق”
محور بحثهای این سوره مساله“معاد”است و تقریبا تمام آیات بر همین محور دور می زند، و مسائل دیگر در آن شکل جنبی دارد.
در مسائل مربوط به معاد انگشت روی امور زیر می گذارد.
1-انکار و تعجب کافران از مساله معاد (معاد جسمانی) .
2-استدلال بر مساله معاد از طریق توجه به نظام آفرینش، و مخصوصا احیای زمینهای مرده به وسیله نزول باران.
3-استدلال بر مساله معاد از طریق توجه به خلقت نخستین.
4-اشاره به مساله ثبت اعمال و اقوال برای“یوم الحساب”.
5-مسائل مربوط به مرگ و انتقال از این جهان به سرای دیگری.
6-گوشه ای از حوادث روز قیامت و اوصاف بهشت و دوزخ.
7-اشاره به حوادث تکان دهنده پایان جهان که سر آغازی است بر جهان دیگر.
در این میان اشاراتی کوتاه و مؤثر به وضع اقوام طغیانگر پیشین و سرنوشت دردناک و شوم آنها (مانند قوم فرعون، و عاد، و لوط، و شعیب، و تبع) و نیز دستوراتی برای توجه به خدا و ذکر او به پیامبر اسلام ص داده شده است.
و اشاره کوتاهی به عظمت قرآن در آغاز و پایان سوره به چشم می خورد.
* ص: 222 فضیلت تلاوت سوره“ق” از روایات اسلامی استفاده می شود که پیامبر ص اهمیت فراوانی برای این سوره قائل بود، تا آنجا که هر روز جمعه آن را در خطبه نماز جمعه قرائت می فرمود (1) . در حدیث دیگری آمده است که در هر روز“عید”و“جمعه”آن را تلاوت می فرمود 2. این به خاطر آن است که روز جمعه و عید روز بیداری و آگاهی انسانها، روز بازگشت به فطرت نخستین، و روز توجه به خدا و یوم الحساب است، و از آنجا که آیات این سوره به نحو بسیار مؤثری مساله معاد و مرگ و حوادث قیامت را بازگو می کند و تفکر در آن تاثیر عمیقی در بیداری و تربیت انسانها دارد، مورد توجه خاص آن حضرت قرار داشت. در حدیثی از پیغمبر اکرم ص چنین نقل شده: من قرأ سوره“ق” هون اللّٰه علیه تارات الموت و سکراته: “کسی که سوره”ق“را بخواند خداوند مشکلات و سکرات مرگ را بر او آسان می سازد” 3. و نیز در حدیثی از امام باقر ع آمده است: من ادمن فی فرائضه و نوافله سوره ق وسع اللّٰه فی رزقه، و اعطاه کتابه بیمینه و حاسبه حسابا یسیرا: “کسی که پیوسته در نمازهای فریضه و نافله سوره ق را بخواند خداوند روزی او را گسترده می کند، و نامه اعمالش را به دست راستش می دهد، و حساب او را در قیامت آسان می سازد” 1. نیاز به یاد آوری ندارد که اینهمه افتخار و فضیلت تنها با خواندن الفاظ حاصل نمی شود، بلکه خواندن الفاظ سر آغازی است برای بیداری اندیشه ها و آن نیز وسیله ای است برای عمل صالح و هماهنگی با محتوای سوره. *
(1)
ص: 223
1- 1) “تفسیر قرطبی”جلد 9 صفحه 6171.
محور بحثهای این سوره مساله“معاد”است و تقریبا تمام آیات بر همین محور دور می زند، و مسائل دیگر در آن شکل جنبی دارد.
در مسائل مربوط به معاد انگشت روی امور زیر می گذارد.
1-انکار و تعجب کافران از مساله معاد (معاد جسمانی) .
2-استدلال بر مساله معاد از طریق توجه به نظام آفرینش، و مخصوصا احیای زمینهای مرده به وسیله نزول باران.
3-استدلال بر مساله معاد از طریق توجه به خلقت نخستین.
4-اشاره به مساله ثبت اعمال و اقوال برای“یوم الحساب”.
5-مسائل مربوط به مرگ و انتقال از این جهان به سرای دیگری.
6-گوشه ای از حوادث روز قیامت و اوصاف بهشت و دوزخ.
7-اشاره به حوادث تکان دهنده پایان جهان که سر آغازی است بر جهان دیگر.
در این میان اشاراتی کوتاه و مؤثر به وضع اقوام طغیانگر پیشین و سرنوشت دردناک و شوم آنها (مانند قوم فرعون، و عاد، و لوط، و شعیب، و تبع) و نیز دستوراتی برای توجه به خدا و ذکر او به پیامبر اسلام ص داده شده است.
و اشاره کوتاهی به عظمت قرآن در آغاز و پایان سوره به چشم می خورد.
***
ص: