(41) سوره حم سجده“فصلت” این سوره در مکه نازل شده و دارای 54 آیه است
اشاره
تاریخ شروع 28\محرم الحرام\1405 2\8\1363
ص: 201
ص: 202
محتوای سوره“فصلت”
این سوره به حکم اینکه از سوره های مکی است ویژگیهای سوره های مکی را که تاکید بر معارف اسلامی و مسائل اعتقادی و انذار و بشارت است در بردارد، و در عین حال مسائلی در آن مطرح است که در سوره های دیگر قرآن مطرح نشده، و از مختصات این سوره است.
رویهمرفته محتوای این سوره را می توان در چند بخش خلاصه کرد:
1-توجه به قرآن و بحثهای فراوانی پیرامون آن که در آیات مختلف این سوره آمده است، و از جمله بقاء حاکمیت قرآن و تسلط منطقی آن در تمام ادوار و اعصار که در آیه 41 و 42 این سوره به آن اشاره شده است، و صریحا می گوید:
“این کتابی است شکست ناپذیر که باطل هرگز بر آن غلبه نخواهد کرد”و در عین حال دلیلی است بر عدم تحریف قرآن در طول تاریخ، و همچنین موضعگیریهای سرسختانه دشمنان در مقابل این کتاب آسمانی تا آنجا که مردم را از شنیدن آیات قرآن نهی می کردند.
2-توجه به آفرینش آسمان و زمین، مخصوصا آغاز آفرینش جهان از ماده گازی شکل (دخان) و مراحل پیدایش کره زمین و کوه ها و گیاهان و حیوانات.
3-اشاراتی به سرگذشت اقوام مغرور و سرکش پیشین، از جمله قوم عاد و ثمود، و سرنوشت دردناک آنها و اشاره کوتاهی به داستان موسی ع.
4-انذار و تهدید مشرکان و کافران مخصوصا با ذکر آیات تکان دهنده ای در باره قیامت و گواهی اعضای بدن حتی پوست تن انسان، و توبیخ شدید پروردگار نسبت به آنها به هنگامی که در برابر عذاب الهی قرار می گیرند.
5-پاره ای از دلائل رستاخیز و قیامت و خصوصیات و ویژگیهای آن.
ص: 203
6-مواعظ و اندرزهای گوناگون که در لابلای مباحث فوق آمده و به آنها روح و حیات بیشتری می بخشد، مخصوصا دعوت به استقامت در راه حق، و طریقه برخورد منطقی با دشمنان و طرز راهنمایی آنها به آئین خداوند.
7-سرانجام سوره را با بحث جالب و کوتاهی پیرامون“آیات آفاقی و انفسی پروردگار”و بازگشتی بر مساله معاد پایان می بخشد.
* فضیلت تلاوت این سوره در حدیثی از پیغمبر گرامی اسلام می خوانیم: من قرا“حم السجده” اعطی بکل حرف منها عشر حسنات: “هر کس که”حم سجده“را بخواند خداوند به تعداد هر حرفی از آن ده حسنه به او عطا می کند” 1. در حدیث دیگری از امام صادق ع آمده است: من قرا“حم السجده” کانت له نورا یوم القیامه مد بصره، و سرورا، و عاش فی هذه الدنیا مغبوطا محمودا: “کسی که”حم سجده“را تلاوت کند این سوره در قیامت نوری در برابر او می شود تا آنجا که چشمش کار می کند، و مایه سرور و خوشحالی او خواهد بود، و در این دنیا نیز مقامی شایسته پیدا می کند که مایه غبطه دیگران می شود” 2. در حدیث دیگری از“بیهقی”نقل شده که“خلیل بن مره”می گوید: پیامبر ص هیچ شب به خواب نمی رفت مگر اینکه سوره“تبارک”و“حم سجده” را می خواند 3. مسلم است آیات بیدار کننده این سوره با آن همه مواعظ روشنی بخش، و آن معارف غنی و پرمایه، در صورتی که با تلاوت جذب روح انسان گردد، و راهنمای زندگی او شود، نوری برای قیامت، و وسیله مؤثری برای پیروزی او در این جهان خواهد بود، چرا که تلاوت مقدمه فکر است، و فکر مقدمه عمل. نامگذاری این سوره به“فصلت”از آیه سوم آن گرفته شده، و به“حم سجده” از این جهت است که با“حم”آغاز می شود و آیه 37 آن آیه سجده است. *
ص: 204
این سوره به حکم اینکه از سوره های مکی است ویژگیهای سوره های مکی را که تاکید بر معارف اسلامی و مسائل اعتقادی و انذار و بشارت است در بردارد، و در عین حال مسائلی در آن مطرح است که در سوره های دیگر قرآن مطرح نشده، و از مختصات این سوره است.
رویهمرفته محتوای این سوره را می توان در چند بخش خلاصه کرد:
1-توجه به قرآن و بحثهای فراوانی پیرامون آن که در آیات مختلف این سوره آمده است، و از جمله بقاء حاکمیت قرآن و تسلط منطقی آن در تمام ادوار و اعصار که در آیه 41 و 42 این سوره به آن اشاره شده است، و صریحا می گوید:
“این کتابی است شکست ناپذیر که باطل هرگز بر آن غلبه نخواهد کرد”و در عین حال دلیلی است بر عدم تحریف قرآن در طول تاریخ، و همچنین موضعگیریهای سرسختانه دشمنان در مقابل این کتاب آسمانی تا آنجا که مردم را از شنیدن آیات قرآن نهی می کردند.
2-توجه به آفرینش آسمان و زمین، مخصوصا آغاز آفرینش جهان از ماده گازی شکل (دخان) و مراحل پیدایش کره زمین و کوه ها و گیاهان و حیوانات.
3-اشاراتی به سرگذشت اقوام مغرور و سرکش پیشین، از جمله قوم عاد و ثمود، و سرنوشت دردناک آنها و اشاره کوتاهی به داستان موسی ع.
4-انذار و تهدید مشرکان و کافران مخصوصا با ذکر آیات تکان دهنده ای در باره قیامت و گواهی اعضای بدن حتی پوست تن انسان، و توبیخ شدید پروردگار نسبت به آنها به هنگامی که در برابر عذاب الهی قرار می گیرند.
5-پاره ای از دلائل رستاخیز و قیامت و خصوصیات و ویژگیهای آن.
ص: