[سوره الطور (52) : آیات 9 تا 16]
اشاره
یَوْمَ تَمُورُ اَلسَّمٰاءُ مَوْراً (9) وَ تَسِیرُ اَلْجِبٰالُ سَیْراً (10) فَوَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِینَ (11) اَلَّذِینَ هُمْ فِی خَوْضٍ یَلْعَبُونَ (12) یَوْمَ یُدَعُّونَ إِلیٰ نٰارِ جَهَنَّمَ دَعًّا (13) هٰذِهِ اَلنّٰارُ اَلَّتِی کُنْتُمْ بِهٰا تُکَذِّبُونَ (14) أَ فَسِحْرٌ هٰذٰا أَمْ أَنْتُمْ لاٰ تُبْصِرُونَ (15) اِصْلَوْهٰا فَاصْبِرُوا أَوْ لاٰ تَصْبِرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْکُمْ إِنَّمٰا تُجْزَوْنَ مٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (16)
ترجمه:
9- (این عذاب الهی) در روزی است که آسمان شدیدا به حرکت در می آید، 10-و کوه ها از جا کنده و متحرک می شوند.
11-وای در آن روز بر تکذیب کنندگان.
12-همانها که در سخنان باطل به بازی مشغولند.
13-در آن روز که آنها را به زور به سوی آتش جهنم می رانند.
14- (و به آنها می گویند) این همان آتشی است که آن را انکار می کردید! 15-آیا این سحر است؟ یا شما نمی بینید؟
ص: 417
16-در آن وارد شوید و بسوزید، می خواهید صبر کنید یا نکنید، برای شما تفاوتی نمی کند، چرا که تنها به اعمالتان جزا داده می شوید.
تفسیر:
جزای شما تنها اعمال شما است
در آیات گذشته اشاره سربسته ای به عذاب الهی در قیامت شده بود، آیات مورد بحث توضیح و تفسیری بر این معنی است، نخست بعضی از ویژگیهای روز قیامت را بازگو می کند، و سپس کیفیت عذاب تکذیب کنندگان را.
می فرماید: “این عذاب الهی در روزی است که آسمان (کرات آسمانی) شدیدا به حرکت در می آیند، و به هر سو رفت و آمد می کنند” (یَوْمَ تَمُورُ السَّمٰاءُ مَوْراً) (1) .
(1)
“مور” (بر وزن قول) در لغت به معانی مختلفی آمده است، “راغب:
در”مفردات“می گوید: “مور”به معنی جریان سریع است، و نیز می گوید:
گرد و غباری را که باد به هر سو می برد”مور“می گویند:
در”لسان العرب“نیز آمده است که”مور“به معنی حرکت و رفت و آمد است، به معنی موج و سرعت نیز آمده، بعضی نیز”مور“را به حرکت دورانی تفسیر کرده اند.
از مجموع این تفسیرها استفاده می شود که”مور“همان حرکت سریع و دورانی و توأم با رفت و آمد و اضطراب و تموج است.
به این ترتیب در آستانه قیامت نظام حاکم بر کرات آسمانی بر هم می ریزد
ص: 418
1- 1) “یوم”منصوب است به عنوان ظرفیت و متعلق است به”واقع“که در آیات قبل آمده.
آنها از مدارات خود منحرف می شوند، و به هر سو رفت و آمد می کنند، سپس درهم نوردیده می شوند، و بجای آنها آسمانی نو به فرمان خدا برپا می شود، چنان که آیه 104-انبیاء می گوید: ” یَوْمَ نَطْوِی السَّمٰاءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُبِ “:
“روزی که آسمان را همچون طومار در هم می پیچیم”.
و در آیه 48 سوره ابراهیم می خوانیم: یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّمٰاوٰاتُ: “روزی که این زمین به زمینی دیگر و آسمانها به آسمان دیگری تبدیل می شود”.
در آیات دیگر قرآن نیز تعبیراتی دیده می شود، که خبر از شکافتن کرات آسمانی (انفطار-1) و از جا کنده شدن آنها (تکویر-11) و فاصله افتادن در میان آنها (مرسلات-9) حکایت می کند که به خواست خدا در ذیل آن آیات در این باره نیز بحث خواهیم کرد.
* سپس می افزاید: “و روزی که کوه ها به حرکت در می آید” (وَ تَسِیرُ الْجِبٰالُ سَیْراً) . آری کوه ها از جا کنده می شوند و به حرکت در می آیند، و سپس به شهادت آیات دیگر قرآن متلاشی می گردند، و همچون”عهن منفوش“ (پشم رنگین زده شده) می شوند (قارعه-5) و بجای آن زمینی صاف و هموار و بی آب و گیاه آشکار می گردد فَیَذَرُهٰا قٰاعاً صَفْصَفاً (طه-106) (1) . (1) اینها همه اشاره به آن است که این دنیا و تمام پناهگاههای آن در هم کوبیده می شود، جهانی نو، با نظاماتی نوین جای آن را می گیرد و انسان در برابر ص: 419 1- 1) برای توضیح بیشتر به جلد 13 تفسیر”نمونه“صفحه 302 مراجعه شود (ذیل آیه 105 سوره طه) . نتائج اعمال خویش، قرار خواهد گرفت. * لذا در آیه بعد می افزاید: “چون چنین است وای در آن روز برای تکذیب کنندگان”! (فَوَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِینَ) (1) .
(1)
آری در حالی که وحشت و اضطراب ناشی از دگرگونی جهان، همگان را فرا گرفته، وحشت عظیمتری به سراغ”مکذبین“می آید که همان عذاب الهی است چرا که”ویل“اظهار تاسف و اندوه است بر وقوع یک حادثه نامطلوب.
* سپس به معرفی این”مکذبین“، پرداخته، می فرماید: “همانها که در سخنان باطل به بازی مشغولند” (اَلَّذِینَ هُمْ فِی خَوْضٍ یَلْعَبُونَ) . آیات قرآن را”دروغ“، و معجزات پیامبر ص را”سحر“می خوانند، و آورنده آن را”مجنون“می شمرند، همه حقایق را به بازی گرفته، و به سخریه و استهزاء در برابر آنها می پردازند. با سخنان باطل و بی منطق به جنگ حق برمی خیزند، و برای رسیدن به مقصد خود، از هیچ تهمت و دروغی ابا ندارند. “خوض” (بر وزن حوض) به معنی ورود در سخنان باطل است، و در اصل به معنی وارد شدن در آب و عبور از آن است. *
ص: 420
1- 1) “فاء”در”فویل“فاء تفریع است، یعنی چون در آن روز پناهگاهی نیست وای بر این تکذیب کنندگان.
بار دیگر برای معرفی آن روز و بیان سرنوشت این مکذبان به توضیح دیگری پرداخته می افزاید: “روزی که آنها با خشونت و عنف به سوی آتش دوزخ رانده می شوند” (یَوْمَ یُدَعُّونَ إِلیٰ نٰارِ جَهَنَّمَ دَعًّا) (1) .
(1)
* “و به آنها گفته می شود این همان آتشی است که آن را انکار می کردید”! (هٰذِهِ النّٰارُ الَّتِی کُنْتُمْ بِهٰا تُکَذِّبُونَ) . * و نیز به آنها گفته می شود: “آیا این سحر است؟ و یا شما نمی بینید”؟ (أَ فَسِحْرٌ هٰذٰا أَمْ أَنْتُمْ لاٰ تُبْصِرُونَ) .
شما پیوسته در دنیا می گفتید آنچه محمد ص آورده سحر است، او از طریق ساحری پرده بر چشمهای ما افکنده تا حقایق را نبینیم، عقل ما را می رباید و اموری را به نام”معجزه“به ما معرفی می کند و سخنانی را به عنوان”وحی الهی“برای ما می خواند، اما اینها همه بی اساس است، و چیزی جز سحر نیست.
لذا روز قیامت به عنوان سرزنش و توبیخ به هنگامی که آتش دوزخ را با چشم می بینند و حرارت آن را لمس می کنند به آنها گفته می شود: “آیا اینها سحر است؟ آیا پرده بر چشم شما افکنده شده”؟! * همچنین به آنها گفته می شود: “در این آتش وارد شوید، و بسوزید، می خواهید صبر و شکیبایی کنید، یا بیتابی و جزع، برای شما تفاوتی نمی کند”! ص: 421 1- 1) “دع” (بر وزن جد) به معنی دفع شدید و راندن توأم با خشونت و عنف است. “یوم”منصوب است به ظرفیت، یا بدل است از”یومئذ“در آیه قبل. (اِصْلَوْهٰا فَاصْبِرُوا أَوْ لاٰ تَصْبِرُوا سَوٰاءٌ عَلَیْکُمْ) . چرا که جزای شما فقط اعمال خودتان است” (إِنَّمٰا تُجْزَوْنَ مٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ) . آری این اعمال خودتان است که به سوی شما بازگشته، و پاپیچ شما شده است، بنا بر این جزع و فزع و آه و ناله و بیتابی تاثیری ندارد. این آیه تاکید مجددی است بر مساله“تجسم اعمال”و بازگشت آن به سوی انسان و نیز تاکید مجددی است بر مساله عدالت پروردگار، چرا که آتش جهنم هر قدر سوزان باشد و مجازات آن دردناک چیزی جز نتیجه اعمال خود انسانها و اشکال تبدل یافته آن نیست. *
نکته ها:
اشاره
1-مجرمان را چگونه به دوزخ می برند؟
بدون شک بردن آنها به سوی آتش دوزخ، توأم با تحقیر و ذلت و زجر و عذاب است، ولی در آیات مختلف قرآن، تعبیرات گوناگونی در این باره دیده می شود:
در سوره“حاقه”آیه 30 و 31 می خوانیم: خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ: “او را بگیرید و در غل و زنجیر کنید، سپس در آتش دوزخ وارد سازید”.
و در سوره دخان آیه 47 چنین آمده: خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلیٰ سَوٰاءِ الْجَحِیمِ:
“او را بگیرید و با شدت به میان جهنم برانید”! و در آیات متعددی تعبیر به“سوق”و راندن شده است، مانند: آیه 86
ص: 422
سوره مریم وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمِینَ إِلیٰ جَهَنَّمَ وِرْداً: “مجرمان را (همچون شتران تشنه کامی که به سوی آبگاه می روند) به سوی جهنم می رانیم”.
و به عکس پرهیزکاران و متقین را با نهایت احترام و اکرام به سوی بهشت می برند فرشتگان الهی به استقبال آنها می شتابند درهای بهشت به روی آنها گشوده می شود، و خازنان بهشت به آنها سلام و خوش آمد می گویند و بشارت سکونت جاودان را در بهشت به آنها می دهند (زمر-73) .
به این ترتیب نه تنها“بهشت”و“دوزخ”کانون“مهر”و“قهر”خدا است، بلکه تشریفات ورود در هر یک آنها نیز بیانگر همین معنی است.
* 2-آنها که در اباطیل غوطه ورند گرچه تکیه کلام قرآن در آیات فوق مشرکان عصر پیامبرند، ولی بدون شک این آیات عمومیت دارد، و همه مکذبان را شامل می شود، حتی فلاسفه مادی که در مشتی از خیالات و افکار ناقص غوطه ورند، حقایق عالم هستی را به بازی می گیرند و جز آنچه را با عقل قاصر خود دریافته اند به رسمیت نمی شناسند منتظرند همه چیز را در آزمایشگاه خود و زیر میکروسکوپ به بینند حتی ذات پاک خدا را!و گرنه وجود او را به رسمیت نمی شناسند. اینها نیز مصداق“ فِی خَوْضٍ یَلْعَبُونَ “هستند، و در انبوهی از خیالات و پندارهای باطل غرقند. عقل آدمی با تمام فروغی که دارد در مقابل نور وحی همچون شمعی در برابر آفتاب عالمتاب است، این شمع به او اجازه می دهد که از محیط تاریک جهان ماده بیرون آید و در را به سوی عالم ما وراء طبیعت بگشاید، سپس در نور آفتاب وحی باید به هر سو پرواز کند و جهان بی کران را ببیند و بشناسد. *
ص: 423