[سوره البقره (2) : آیات 65 تا 66]
اشاره
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ اَلَّذِینَ اِعْتَدَوْا مِنْکُمْ فِی اَلسَّبْتِ فَقُلْنٰا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَهً خٰاسِئِینَ (65) فَجَعَلْنٰاهٰا نَکٰالاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهٰا وَ مٰا خَلْفَهٰا وَ مَوْعِظَهً لِلْمُتَّقِینَ (66)
ترجمه:
65-بطور قطع حال کسانی را از شما که در روز شنبه نافرمانی و گناه کردند دانستید، ما به آنها گفتیم بصورت بوزینه های طرد شده ای در آئید.
66-ما این جریان را مجازات و درس عبرتی برای مردم آن زمان و کسانی که بعد از آنان آمدند، و هم پند و اندرزی برای پرهیزکاران قرار دادیم.
تفسیر:
عصیانگران روز شنبه!
این دو آیه نیز مانند آیات گذشته به روح عصیانگری و نافرمانی حاکم بر یهود و علاقه شدید آنها به امور مادی اشاره می کند:
ص: 296
نخست می گوید: “قطعا حال کسانی را که از میان شما در روز شنبه نافرمانی و گناه کردند دانستید” (وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِینَ اعْتَدَوْا مِنْکُمْ فِی السَّبْتِ) .
و نیز دانستید که“ما به آنها گفتیم: به صورت بوزینه گان طرد شده ای در آئید و آنها چنین شدند” (فَقُلْنٰا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَهً خٰاسِئِینَ) 1.
* “ما این امر را کیفر و عبرتی برای مردم آن زمان و زمانهای بعد قرار دادیم” (فَجَعَلْنٰاهٰا نَکٰالاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهٰا وَ مٰا خَلْفَهٰا) . “و همچنین پند و اندرزی برای پرهیزکاران” (وَ مَوْعِظَهً لِلْمُتَّقِینَ) . خلاصه ماجرا چنین بود: “خداوند به یهود دستور داده بود، روز”شنبه“را تعطیل کنند، گروهی از آنان که در کنار دریا می زیستند به عنوان آزمایش دستور یافتند از دریا در آن روز ماهی نگیرند، ولی از قضا روزهای شنبه که می شد، ماهیان فراوانی بر صفحه آب ظاهر می شدند، آنها به فکر حیله گری افتادند و با یک نوع کلاه شرعی روز شنبه از آب ماهی گرفتند، خداوند آنان را به جرم این نافرمانی مجازات کرد و چهره شان را از صورت انسان به حیوان دگرگون ساخت”. آیا این مسخ و دگرگونی چهره جنبه جسمانی داشته یا روانی و اخلاقی؟ و نیز این قوم در کجا می زیستند؟ و با چه نیرنگی برای گرفتن ماهی متوسل شدند؟ پاسخ تمام این سؤالات و مسائل دیگر را در این رابطه در جلد ششم ذیل آیات 163 تا 166 سوره اعراف مطالعه خواهید فرمود (جلد ششم صفحه 318 تا 328) . جمله فَقُلْنٰا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَهً خٰاسِئِینَ کنایه از سرعت عمل است که با یک ص: 297 اشاره و فرمان الهی چهره همه آن عصیانگران دگرگون شد. جالب اینکه از امام باقر و امام صادق ع در معنی این آیه نقل شده که فرمودند: منظور از“ما بین یدیها”نسل آن زمان و مراد از“ما خلفها”ما مسلمانان هستیم، یعنی این درس عبرت مخصوص بنی اسرائیل نبود، و همه انسانها را شامل می شود 1. *
ص: 298