(85) سوره بروج این سوره در مکه نازل شده و دارای 22 آیه است
اشاره
ص: 323
محتوای سوره و فضیلت آن
مؤمنان در مکه مخصوصا در آغاز دعوت پیامبر ص سخت در رنج و فشار بودند، و دائما از طرف دشمنان شکنجه های روحی و جسمی می شدند تا از ایمان خود بازگردند، گروهی مقاومت کرده، و بعضی از افراد ضعیف تسلیم می شدند، و بازمی گشتند.
با توجه به اینکه این سوره از سوره های مکی است چنین به نظر می رسد که هدف اصلی تقویت روحیه مؤمنان در برابر این جریان و تشویق آنان به پایمردی و استقامت است.
و در همین رابطه در این سوره داستان“اصحاب اخدود”را نقل می کند، همانها که خندقها کندند و آتشهای عظیمی در آن افروختند، و مؤمنان را تهدید به شکنجه با آتش کردند، گروهی را زنده زنده در آتش سوزاندند، اما آنها از ایمانشان بازنگشتند.
در قسمت دیگری از این سوره کافرانی را که مؤمنان را تحت فشار قرار می دهند سخت مورد حمله قرار داده و آنها را به عذاب سوزان جهنم تهدید می کند، در حالی که مؤمنان را بشارت به باغهای پرنعمت بهشتی می دهد.
در مقطع بعد آنها را به گذشته تاریخ بازمی گرداند، و داستان فرعون و ثمود و اقوام زورمند و گردنکش را در برابر دیدگانشان مجسم می سازد که چگونه در مقابل فرمان عذاب الهی به زانو درآمدند و نابود شدند، تا کفار مکه که نسبت به آنها قدرت ناچیزی داشتند حساب خود را بکنند، و هم مایه تسلی خاطر پیامبر ص و مؤمنان بوده باشد.
و در آخرین مقطع سوره اشاره به عظمت قرآن مجید و اهمیت فوق العاده
ص: 324
این وحی الهی می کند، و سوره را با آن پایان می دهد.
رویهمرفته این سوره، سوره استقامت و پایمردی و شکیبایی در برابر فشارهایی است که از ظالمان و مستکبران بر مؤمنان وارد می شود، و در لابلای آیات آن وعده نصرت الهی نهفته است.
نامگذاری این سوره به سوره“بروج”به تناسب سوگندی است که در آیه اول آمده است.
در فضیلت این سوره همین بس که در حدیثی از پیغمبر اکرم ص می خوانیم:
من قرأ هذه السوره اعطاه اللّٰه من الاجر بعدد کل من اجتمع فی جمعه و کل من اجتمع یوم عرفه عشر حسنات، و قراءتها تنجی من المخاوف و الشدائد:
“هر کس این سوره را بخواند خداوند به تعداد تمام کسانی که در نماز جمعه اجتماع می کنند، و تمام کسانی که روز عرفه (در عرفات) جمع می شوند، ده حسنه به او می دهد، و تلاوت آن انسان را از ترسها و شدائد رهایی می بخشد” (1) .
(1)
با توجه به اینکه یکی از تفسیرهای آیه“ وَ شٰاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ “روز جمعه و روز عرفه است، و نیز با توجه به اینکه سوره حکایت از مقاومت شدید مؤمنان پیشین در برابر شدائد و فشارها می کند، تناسب این پاداشها با محتوای سوره روشن می شود، و در ضمن نشان می دهد که اینهمه اجر و پاداش از آن کسانی است که آن را بخوانند و در آن بیندیشند و سپس عمل کنند.
ص: 325
1- 1) “تفسیر برهان”جلد 4 صفحه 445.
سوره بروج