[سوره الأنعام (6) : آیه 94]
اشاره
وَ لَقَدْ جِئْتُمُونٰا فُرٰادیٰ کَمٰا خَلَقْنٰاکُمْ أَوَّلَ مَرَّهٍ وَ تَرَکْتُمْ مٰا خَوَّلْنٰاکُمْ وَرٰاءَ ظُهُورِکُمْ وَ مٰا نَریٰ مَعَکُمْ شُفَعٰاءَکُمُ اَلَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِیکُمْ شُرَکٰاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَیْنَکُمْ وَ ضَلَّ عَنْکُمْ مٰا کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (94)
ترجمه:
94-همه شما به صورت تنها به سوی ما بازگشت نمودید همانگونه که روز اول شما را آفریدیم، و آنچه را به شما بخشیده بودیم پشت سرگذاردید، و شفیعانی را که شریک در شفاعت خود می پنداشتید با شما نمی بینیم، پیوندهای شما بریده شد و تمام آنچه را تکیه گاه خود تصور می کردید از شما دور و گم شدند.
شان نزول:
در تفسیر مجمع البیان و تفسیر طبری و تفسیر آلوسی چنین نقل شده که یکی از مشرکان به نام نضر بن حارث گفت: لات و عزی (دو بت بزرگ و معروف عرب) در قیامت از من شفاعت خواهند کرد، آیه فوق نازل شد و به او و امثال او پاسخ گفت.
تفسیر:
گمشده ها
در آیه گذشته به قسمتی از حالات ظالمان در آستانه مرگ اشاره شد در این آیه گفتاری را که خداوند به هنگام مرگ یا به هنگام ورود در صحنه قیامت به آنها می گوید، منعکس شده است.
در آغاز می فرماید: “امروز همه به صورت تنها، همانگونه که روز اول شما را
ص: 351
آفریدیم، به سوی ما بازگشت نمودید” (وَ لَقَدْ جِئْتُمُونٰا فُرٰادیٰ کَمٰا خَلَقْنٰاکُمْ أَوَّلَ مَرَّهٍ) .
“و اموالی که بشما بخشیده بودیم و تکیه گاه شما در زندگی بود، همه را پشت سر گذاردید”و با دست خالی آمدید (وَ تَرَکْتُمْ مٰا خَوَّلْنٰاکُمْ وَرٰاءَ ظُهُورِکُمْ) (1) .
(1)
همچنین“بتهایی که آنها را شفیع خود می پنداشتید، و شریک در تعیین سرنوشت خود تصور می کردید هیچکدام را با شما نمی بینیم” (وَ مٰا نَریٰ مَعَکُمْ شُفَعٰاءَکُمُ الَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِیکُمْ شُرَکٰاءُ) .
در حقیقت“جمع شما به پراکندگی گرائید و تمام پیوندها از شما بریده شد” (لَقَدْ تَقَطَّعَ بَیْنَکُمْ) .
“تمام پندارها و تکیه گاه هایی که فکر می کردید نابود گشتند و گم شدند” (وَ ضَلَّ عَنْکُمْ مٰا کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ) .
مشرکان و بت پرستان عرب روی سه چیز تکیه داشتند: “قبیله و عشیره” ای که به آن وابسته بودند، و“اموال و ثروتهایی”که برای خود گرد آورده بودند، و“بتهایی”که آنها را شریک خدا در تعیین سرنوشت انسان و شفیع در پیشگاه او می پنداشتند، در هر یک از سه جمله آیه، به یکی از این سه موضوع اشاره شده که چگونه به هنگام مرگ، همه آنها با انسان وداع می گویند، و او را تک و تنها به خود وامی گذارند.
در اینجا باید به دو نکته توجه داشت:
1-از قرار گرفتن این آیه به دنبال آیه قبل که گفتگوی فرشتگان قبض
ص: 352
1- 1) خولناکم از ماده“خول”بر وزن (عمل) در اصل به معنی چیزی است که نیاز به سرپرستی و تدبیر و اداره دارد و معمولا به اموال و نعمتهای گوناگونی که خداوند به انسان می بخشد گفته می شود.
ارواح را به هنگام مرگ بیان می کرد و همچنین با توجه به جمله“اموال خود را پشت سر گذاشتید”چنین استفاده می شود که این خطاب نیز به هنگام مرگ به آنها گفته می شود، ولی از طرف خداوند، اما از بعضی روایات استفاده می شود که این خطاب به هنگام ورود در صحنه رستاخیز خواهد بود و البته در هدف اصلی آیه چندان تفاوتی نخواهد داشت.
2-این آیه گرچه در باره مشرکان عرب نازل شده ولی مسلما اختصاص به آنها نخواهد داشت.
در آن روز بطور کلی تمام پیوندها و علائق مادی و همه معبودهای خیالی و ساختگی و تمام تکیه گاه هایی که انسان در این جهان برای خود ساخته و آنها را یار و یاور روز بدبختی خود می پندارد، از او جدا می شوند، او می ماند و اعمالش، او می ماند و خدایش، و بقیه از میان خواهند رفت، و به تعبیر قرآن گم می شوند، یعنی آن چنان حقیر و پست و ناشناس خواهند بود که به چشم نمی آیند!
ص: 353