[سوره الأعراف (7) : آیه 10]
اشاره
وَ لَقَدْ مَکَّنّٰاکُمْ فِی اَلْأَرْضِ وَ جَعَلْنٰا لَکُمْ فِیهٰا مَعٰایِشَ قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ (10)
ترجمه:
10-و ما تسلط و مالکیت و حکومت بر زمین را برای شما قرار دادیم و انواع وسایل زندگی را برای شما فراهم ساختیم اما کمتر شکرگزاری می کنید (و اینهمه موهبت را بجا مصرف نمی نمائید) .
ص: 94
تفسیر:
مقام با عظمت انسان در جهان هستی
به دنبال آیاتی که اشاره به مبدء و معاد در آنها شده بود در این آیه و آیات بعد، “انسان”و عظمت و اهمیت مقام او و چگونگی آفرینش این نوع و افتخاراتی که خداوند به او داده، و پیمانهایی که در برابر اینهمه نعمت از او گرفته است، مورد بحث قرار می گیرد، تا از این راه پایه های تربیت و تکامل او محکمتر گردد.
نخست در یک آیه، همه این مطالب را به گونه خلاصه ذکر کرده سپس در آیات بعد بطور مشروح آورده است.
در آغاز می گوید: “ما مالکیت و حکومت، و تسلط شما را بر زمین، مقرر داشتیم” (وَ لَقَدْ مَکَّنّٰاکُمْ فِی الْأَرْضِ) .
“و انواع وسائل زندگی را برای شما در آن قرار دادیم” (وَ جَعَلْنٰا لَکُمْ فِیهٰا مَعٰایِشَ) .
“اما با این حال کمتر شکر این همه نعمت و موهبت را بجای می آورید” (قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ) .
“تمکین”، تنها به این معنا نیست که شخصی را در محلی جای دهند، بلکه به این معنی است که تمام وسائل کار را در اختیار او بگذارند، به او قدرت و توانایی بخشند، ابزار کار را فراهم کنند و موانع را برطرف سازند، به مجموع اینها کلمه“تمکین”اطلاق می شود، درباره یوسف در قرآن مجید می خوانیم: وَ کَذٰلِکَ مَکَّنّٰا لِیُوسُفَ فِی الْأَرْضِ (1) : “این چنین یوسف را در سرزمین مصر تمکین بخشیدیم (و همه گونه قدرت در اختیار او قرار دادیم) .
(1)
ص: 95
1- 1) سوره یوسف آیه 56.
این آیه مانند بعضی دیگر از آیات قرآن، پس از ذکر نعمتهای پروردگار، مردم را دعوت به شکرگزاری می کند، و ناسپاسی آنها را نکوهش می نماید.
بدیهی است، زنده کردن حس شکرگزاری و قدردانی در مردم در برابر نعمتهای خدا تنها برای این است که طبق فرمان فطرت در برابر بخشنده نعمت، خضوع کنند، او را بشناسند و فرمانش را به جان و دل بپذیرند و به این وسیله هدایت و تربیت شوند، نه اینکه شکرگزاری کمترین اثری در مقام با عظمت پروردگار داشته باشد، بلکه اثر آن همانند آثار همه عبادتها و فرمانهای او عاید خود انسان می شود.
ص: 96