(17) سوره اسراء جلد دوازدهم تفسیر نمونه جزء پانزدهم این سوره در مکه نازل شده و 111 آیه است
اشاره
ص: 2
سوره اسراء قبل از ورود در تفسیر این سوره توجه به چند نکته لازم است:
1-نامهای این سوره و محل نزول آن
نام مشهور این سوره“بنی اسرائیل”است و نامهای دیگری نیز از قبیل “اسراء”و“سبحان”دارد (1) .
(1)
روشن است که هر یک از این نامها به تناسب مطالبی است که در این سوره در رابطه با آن وجود دارد، اگر نام“بنی اسرائیل”بر آن گذارده شده به خاطر آنست که بخش قابل ملاحظه ای در آغاز و پایان این سوره پیرامون بنی اسرائیل است.
و اگر به آن“اسراء”گفته می شود به خاطر نخستین آیه آن که پیرامون اسراء (معراج) پیامبر ص سخن می گوید، و“سبحان”نیز از نخستین کلمه این سوره گرفته شده است.
ولی در روایاتی که فضیلت این سوره را بیان می کند تنها به نام بنی اسرائیل برخورد می کنیم، و به همین جهت غالب مفسران همین نام را برای سوره، برگزیده اند.
به هر حال مشهور و معروف این است که تمام یکصد آیه این سوره در مکه نازل شده است، و مفاهیم و محتوای آن نیز کاملا متناسب با سوره های مکی است
ص: 3
1- 1) تفسیر آلوسی جلد 15 صفحه 2.
هر چند بعضی از مفسران معتقدند پاره ای از آیات آن در مدینه نازل شده است، ولی گفتار مشهور صحیحتر به نظر می رسد.
* 2-فضیلت این سوره از پیامبر ص و همچنین از امام صادق ع اجر و پاداش فراوانی برای کسی که این سوره را بخواند نقل شده است از جمله اینکه: در روایتی از امام صادق ع چنین می خوانیم: من قرء سوره بنی اسرائیل فی کل لیله جمعه لم یمت حتی یدرک القائم و یکون من اصحابه: “کسی که سوره بنی اسرائیل را هر شب جمعه بخواند از دنیا نخواهد رفت تا اینکه”قائم“ را درک کند و از یارانش خواهد بود”. کرارا گفته ایم پاداشها و فضیلتهایی که برای سوره های قرآن بیان شده هرگز برای خواندن تنها نیست، بلکه خواندنی است که توأم با تفکر و اندیشه، و سپس الهام گرفتن برای عمل بوده باشد. مخصوصا در یکی از همین روایات مربوط به فضیلت این سوره می خوانیم فرق قلبه عند ذکر الوالدین: “کسی که این سوره را بخواند و به هنگامی که به توصیه های خداوند در ارتباط با پدر و مادر در این سوره می رسد، عواطف او تحریک گردد و احساس محبت بیشتر نسبت به پدر و مادر کند”دارای چنان پاداشی است. بنا بر این الفاظ قرآن هر چند بلا شک محترم و پر ارزش است، ولی این الفاظ مقدمه ای است برای معانی و معانی مقدمه ای است برای عمل. *
ص: 4
3-محتوای این سوره در یک نگاه کوتاه
گفتیم این سوره بنا بر مشهور از سوره هایی است که در مکه نازل شده است و طبعا ویژگیهای سوره های مکی در آن جمع است، از جمله دعوت مؤثر به توحید، و توجه دادن به معاد، و نصائح سودمند، و مبارزه با هر گونه شرک و ظلم و انحراف. بطور کلی می توان گفت آیات این سوره بر محور امور زیر دور می زند. 1-دلائل نبوت مخصوصا قرآن و نیز معراج. 2-بحثهایی مربوط به معاد، مساله کیفر و پاداش و نامه اعمال و نتائج آن. 3-بخشی از تاریخ پر ماجرای بنی اسرائیل که در آغاز سوره و پایان آن آمده است. 4-مساله آزادی اراده و اختیار و اینکه هر گونه عمل نیک و بد، نتیجه اش به خود انسان بازگشت می کند. 5-مساله حساب و کتاب در زندگی این جهان که نمونه ای است برای جهان دیگر. 6-حق شناسی در همه سطوح، مخصوصا درباره خویشاوندان، و بخصوص پدر و مادر. 7-تحریم“اسراف و تبذیر”و“بخل”و“فرزندکشی”و“زنا”و“خوردن مال یتیمان”و“کم فروشی”و“تکبر”و“خونریزی”. 8-بحثهایی در زمینه توحید و خداشناسی. 9-مبارزه با هر گونه لجاجت در برابر حق و اینکه گناهان میان انسان و مشاهده چهره حق پرده می افکند. 10-شخصیت انسان و فضیلت و برتری او بر مخلوقات دیگر. 11-تاثیر قرآن برای درمان هر گونه بیماری اخلاقی و اجتماعی. 12-اعجاز قرآن و عدم توانایی مقابله با آن. 13-وسوسه های شیطان و هشدار به همه مؤمنان به راههای نفوذ شیطان در انسان. 14-بخشی از تعلیمات مختلف اخلاقی. 15-و سرانجام فرازهایی از تاریخ پیامبران به عنوان درسهای عبرتی برای همه انسانها و شاهدی برای مسائل بالا. ***به هر صورت مجموعه بحثهای عقیدتی و اخلاقی و اجتماعی در این سوره نسخه کاملی را تشکیل می دهد برای ارتقاء و تکامل بشر در زمینه های مختلف، و جالب اینکه این سوره با“تسبیح خدا”شروع می شود و با“حمد و تکبیر او” پایان می گیرد، تسبیح نشانه ای است برای پاکسازی و پیراستن از هر گونه عیب و نقص، و حمد نشانه ای است برای آراستن به صفات فضیلت، و تکبیر رمزی است به پیشرفت و عظمت.
ص: 5
نام مشهور این سوره“بنی اسرائیل”است و نامهای دیگری نیز از قبیل “اسراء”و“سبحان”دارد 1.
روشن است که هر یک از این نامها به تناسب مطالبی است که در این سوره در رابطه با آن وجود دارد، اگر نام“بنی اسرائیل”بر آن گذارده شده به خاطر آنست که بخش قابل ملاحظه ای در آغاز و پایان این سوره پیرامون بنی اسرائیل است.
و اگر به آن“اسراء”گفته می شود به خاطر نخستین آیه آن که پیرامون اسراء (معراج) پیامبر ص سخن می گوید، و“سبحان”نیز از نخستین کلمه این سوره گرفته شده است.
ولی در روایاتی که فضیلت این سوره را بیان می کند تنها به نام بنی اسرائیل برخورد می کنیم، و به همین جهت غالب مفسران همین نام را برای سوره، برگزیده اند.
به هر حال مشهور و معروف این است که تمام یکصد آیه این سوره در مکه نازل شده است، و مفاهیم و محتوای آن نیز کاملا متناسب با سوره های مکی است
ص: 6