[سوره آل عمران (3) : آیات 45 تا 46]
اشاره
إِذْ قٰالَتِ اَلْمَلاٰئِکَهُ یٰا مَرْیَمُ إِنَّ اَللّٰهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَهٍ مِنْهُ اِسْمُهُ اَلْمَسِیحُ عِیسَی اِبْنُ مَرْیَمَ وَجِیهاً فِی اَلدُّنْیٰا وَ اَلْآخِرَهِ وَ مِنَ اَلْمُقَرَّبِینَ (45) وَ یُکَلِّمُ اَلنّٰاسَ فِی اَلْمَهْدِ وَ کَهْلاً وَ مِنَ اَلصّٰالِحِینَ (46)
ترجمه:
45- (به یاد آورید) هنگامی را که فرشتگان گفتند: “ای مریم!خداوند تو را به کلمه ای[وجود با عظمتی]از طرف خودش بشارت می دهد که نامش”مسیح، عیسی پسر مریم“است، در حالی که در این جهان و جهان دیگر، صاحب شخصیت خواهد بود، و از مقربان (الهی) است.
46-و با مردم، در گاهواره و در حالت کهولت (و میان سال شدن) سخن خواهد گفت، و از شایستگان است. ”
تفسیر:
بشارت تولد مسیح
از این آیه به بعد به بخش مهم دیگری از زندگی مریم، یعنی جریان تولد فرزندش حضرت مسیح ع می پردازد و نکات مهمی را در این رابطه شرح می دهد، نخست می فرماید: به یاد آور“هنگامی را که فرشتگان گفتند: ای مریم!خداوند تو را به کلمه ای (وجود با عظمتی) از سوی خودش بشارت می دهد که نامش مسیح عیسی ع پسر مریم است” (إِذْ قٰالَتِ الْمَلاٰئِکَهُ یٰا مَرْیَمُ إِنَّ اللّٰهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَهٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ) . (1)
(1)
ص: 547
1- 1) قابل توجه اینکه ضمیر در“اسمه”به“کلمه”بر می گردد، در عین حال به صورت مذکر آمده زیرا نظر به معنی و مصداق آن دارد که حضرت مسیح ع بوده است.
“در حالی که هم در این جهان و هم در جهان دیگر، آبرومند و با شخصیت و از مقربان (درگاه خدا) خواهد بود” (وَجِیهاً فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَهِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ) .
نکته ها:
1-در این آیه و دو آیه دیگر از“مسیح”به عنوان“کلمه”یاد شده است این تعبیر در کتب عهد جدید نیز دیده می شود.
در باره اینکه چرا به عیسی“کلمه”گفته شده در میان مفسران سخن بسیار است اما بیشتر به نظر می رسد که علت آن همان تولد فوق العاده مسیح می باشد که مشمول“ إِنَّمٰا أَمْرُهُ إِذٰا أَرٰادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ ” (1) است و یا به خاطر این است که قبل از تولد، خداوند بشارت او را در کلامی به مادرش داده بود.
(1)
و نیز ممکن است علت این تعبیر این باشد که“کلمه”در اصطلاح قرآن به معنی مخلوق به کار می رود مانند: “ قُلْ لَوْ کٰانَ الْبَحْرُ مِدٰاداً لِکَلِمٰاتِ رَبِّی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ کَلِمٰاتُ رَبِّی وَ لَوْ جِئْنٰا بِمِثْلِهِ مَدَداً ” (بگو: اگر دریاها به صورت مرکب برای نوشتن کلمات پروردگار من شوند آنها تمام می شوند پیش از آنکه کلمات پروردگار من تمام گردد هر چند همانند دریاها را بر آن بیفزاییم) (2) .
(2)
در این آیه منظور از (کلمات خدا) همان مخلوقات او است از آنجا که مسیح ع یکی از مخلوقات بزرگ خدا بوده است اطلاق کلمه بر او شده که در ضمن پاسخی به مدعیان الوهیت عیسی نیز بوده باشد.
2-اطلاق“مسیح”به معنی“مسح کننده”یا“مسح شده”بر عیسی ع ممکن است از این نظر باشد که او با کشیدن دست بر بدن بیماران غیر قابل علاج آنها را به فرمان خدا شفا می داد و چون این افتخار از آغاز برای او پیش بینی شده بود خدا نام
ص: 548
1- 1) سوره یس، آیه 82.
2- 2) سوره کهف، آیه 109.
او را قبل از تولد مسیح گذاشت.
و یا به خاطر آن است که خداوند او را از ناپاکی و گناه مسح کرد و پاک گردانید.
3-قرآن در این آیه و آیات متعدد دیگر صریحا عیسی را فرزند مریم معرفی کرده تا پاسخی به مدعیان الوهیت عیسی باشد زیرا کسی که از مادر متولد می شود و مشمول تمام تغییرات دوران جنین و تغییرات و تحولات جهان ماده است چگونه می تواند خدا باشد؟ خدایی که از تمام تغییرات و دگرگونیها بر کنار است.
* در آیه بعد به یکی از فضائل و معجزات حضرت مسیح ع، اشاره می کند، می گوید: “او با مردم در گهواره، و در حال کهولت (میان سال شدن) سخن خواهد گفت و او از صالحان است” (وَ یُکَلِّمُ النّٰاسَ فِی الْمَهْدِ وَ کَهْلاً وَ مِنَ الصّٰالِحِینَ) . همانگونه که در سوره مریم خواهد آمد، مریم برای رفع اتهام از خودش که فرزندی بدون پدر به دنیا آورده بود، به فرمان خدا اشاره به گاهواره نوزادش عیسی ع کرد، او در همان حال به سخن در آمد و با زبان فصیح و گویا مقام بندگی خویش را در مقابل خدا، و همچنین مقام نبوت خود را آشکار ساخت، و از آنجا که غیر ممکن است پیامبری این چنین با عظمت از رحم آلوده ای بیرون آید پاکدامنی مادرش را با این اعجاز اثبات نمود. باید توجه داشت که کلمه“مهد”به معنی محلی است که برای خواب و استراحت نوزاد آماده می کنند و نزدیک به معنی گهواره در فارسی است با این تفاوت که در گهواره مفهوم جنبش و حرکت افتاده است در حالی که مهد مفهوم عامی دارد و هر گونه محلی را که برای نوزاد آماده کنند شامل می شود. ظاهر آیات سوره مریم این است که او در همان روزهای آغاز تولدش زبان به سخن گشود، کاری که برای هیچ نوزادی عادتا ممکن نیست و این خود یک معجزه ص: 549 بزرگ بود، ولی سخن گفتن در حال میان سالی و کهولت (1) یک امر کاملا عادی است و ذکر این دو با هم در آیه فوق ممکن است اشاره به این باشد که او در گاهواره همان گونه سخن می گفت که در موقع رسیدن به کمال عمر، سخنانی سنجیده و پر محتوا و حساب شده، نه سخنانی کودکانه. (1) این احتمال نیز وجود دارد که این تعبیر اشاره به این حقیقت باشد که مسیح ع از آغاز تولد تا زمانی که به سن کهولت رسید همواره سخن حق می گفت و در راه ارشاد و تبلیغ خلق گام بر می داشت. به علاوه این تعبیر در باره عیسی ع، گویا یک نوع پیشگویی و اشاره به آینده عمر او است، زیرا می دانیم طبق تواریخ، حضرت مسیح ع هرگز در این جهان و در میان مردم به سن پیری نرسید، بلکه در سن 33 سالگی از میان مردم بیرون رفت، و خدا او را به آسمان برد و مطابق روایات متعددی در عصر ظهور حضرت مهدی“عج” به میان مردم باز می گردد. (و با آنها سخن می گوید همانگونه که در آغاز عمر سخن می گفت) . تعبیر به“ مِنَ الصّٰالِحِینَ “نشان می دهد که صالح و شایسته بودن از بزرگ ترین افتخاراتی است که نصیب انسان می شود، و گویی همه ارزشهای انسانی در آن جمع است *
ص: 550
1- 1) “کهل”به معنی شخص یا چیزی است که به سر حد کمال رسیده است و از آنجا که انسان در سی سالگی تا چهل یا پنجاه سالگی به حد تکامل می رسد، این سالها را سالهای کهولت می نامند، و کمتر از آن را شباب (جوانی) و بیشتر از آن را شیب (پیری) می گویند.