[سوره الفجر (89) : آیات 27 تا 30]

اشاره

یٰا أَیَّتُهَا اَلنَّفْسُ اَلْمُطْمَئِنَّهُ (27) اِرْجِعِی إِلیٰ رَبِّکِ رٰاضِیَهً مَرْضِیَّهً (28) فَادْخُلِی فِی عِبٰادِی (29) وَ اُدْخُلِی جَنَّتِی (30) 

ترجمه:

27-تو ای روح آرام یافته! 28-به سوی پروردگارت بازگرد در حالی هم تو از او خشنودی و هم او از تو خشنود است.

29-و در سلک بندگانم داخل شو.

30-و در بهشتم ورود کن.

تفسیر:

ای صاحب نفس مطمئنه!

بعد از ذکر عذاب وحشتناکی که دامان طغیانگران و دنیاپرستان را در قیامت می گیرد، در آیات مورد بحث به نقطه مقابل آن پرداخته، و از"نفوس مطمئنه"و مؤمنانی که در میان این طوفان عظیم از آرامش کامل برخوردارند پرداخته، و آنها را با یک دنیا لطف و محبت مخاطب ساخته می گوید: "ای نفس مطمئنه"! (یٰا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ) .

***

ص: 475

"به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که هم تو از او خشنودی و هم او از تو خشنود است"! (اِرْجِعِی إِلیٰ رَبِّکِ رٰاضِیَهً مَرْضِیَّهً) .

*** "و در سلک بندگانم داخل شو" (فَادْخُلِی فِی عِبٰادِی) .

*** "و در بهشتم وارد شو" (وَ ادْخُلِی جَنَّتِی) .

چه تعبیرات جالب و دل انگیز و روحپروری؟ که لطف و صفا و آرامش و اطمینان از آن می بارد! دعوت مستقیم پروردگار، از نفوسی که در پرتو ایمان به حالت اطمینان و آرامش رسیده اند.

دعوت از آنها برای بازگشت به سوی پروردگارشان به سوی مالک و مربی و مصلحشان.

دعوتی که آمیخته با رضایت طرفینی است، رضایت عاشق دلداده از معشوق، و رضایت محبوب و معبود حقیقی.

و به دنبال آن تاج افتخار عبودیت را بر سر او نهادن، و به لباس بندگی مفتخرش کردن، و در سلک خاصان درگاه او را جای دادن! و سپس دعوت از او برای ورود در بهشت، آنهم با تعبیر"وارد بهشتم شو" که نشان می دهد میزبان این میهمانی تنها و تنها ذات مقدس او است، عجب دعوتی!عجب میزبانی!و عجب میهمانی! منظور از"نفس"در اینجا همان روح آدمی است.

و تعبیر به"مطمئنه"اشاره به آرامشی است که در پرتو ایمان پیدا و حاصل شده، چنان که قرآن می گوید: أَلاٰ بِذِکْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ. 

ص: 476

"بدانید تنها با ذکر خدا دلها آرام می گیرد" (رعد-28) .

چنین نفسی هم اطمینان به وعده های الهی دارد، و هم به راه و روشی که برگزیده مطمئن است، هم در اقبال دنیا و هم در ادبار دنیا، هم در طوفانها، و هم در حوادث و بلاها، و از همه بالاتر در آن هول و وحشت و اضطراب عظیم قیامت نیز آرام است.

منظور از بازگشت به سوی پروردگار به عقیده جمعی از مفسران بازگشت به ثواب و رحمت او است، ولی بهتر آن است که گفته شود بازگشت به سوی خود او است، یعنی در جوار قرب او جای گرفتن، بازگشتی معنوی و روحانی نه مکانی و جسمانی.

آیا این دعوت به بازگشت به سوی پروردگار تنها در قیامت است، و یا از لحظه جان دادن و پایان گرفتن عمر؟ سیاق آیات البته مربوط به قیامت است، هر چند تعبیر خود این آیه مطلق و گسترده است.

تعبیر به"راضیه"به خاطر آن است که تمام وعده های پاداش الهی را بیش از آنچه تصور می کرد قرین واقعیت می بیند، و آن چنان فضل و رحمت خدا شامل حال او می گردد که یکپارچه رضا و خشنودی می شود و اما تعبیر به "مرضیه"به خاطر این است که مورد قبول و رضای دوست واقع شده است.

چنین بنده ای، با چنان اوصاف، و با رسیدن به مقام رضا و تسلیم کامل، حقیقت عبودیت را که گذشتن از همه چیز در طریق معبود است دریافته، و در سلک بندگان خاص خدا گام نهاده، و مسلما جایی جز بهشت برای او نیست.

در بعضی از تفاسیر آمده است که این آیات در مورد"حمزه سید الشهداء" نازل شده، ولی با توجه به اینکه این سوره مکی است این در حقیقت نوعی

ص: 477

تطبیق است نه شان نزول، همانگونه که در باره امام حسین نیز در آغاز سوره خواندیم.

جالب اینکه در روایتی که در کافی از امام صادق ع نقل شده می خوانیم:

که یکی از یارانش پرسید آیا ممکن است مؤمن از قبض روحش ناراضی باشد؟! فرمود: نه به خدا سوگند، هنگامی که فرشته مرگ برای قبض روحش می آید اظهار ناراحتی می کند، فرشته مرگ می گوید: ای ولی خدا ناراحت نباش!سوگند به آن کس که محمد ص را مبعوث کرده من بر تو مهربان ترم از پدر مهربان، درست چشمهایت را بگشا و ببین، او نگاه می کند، رسول خدا ص و امیر مؤمنان ع و فاطمه ع و حسن ع و حسین ع و امامان از ذریه او ع را می بیند، فرشته به او می گوید نگاه کن این رسول خدا و امیر مؤمنان و فاطمه و حسن و حسین و امامان ع دوستان تواند.

او چشمانش را باز می کند و نگاه می کند، ناگهان گوینده ای از سوی پروردگار بزرگ ندا می دهد، و می گوید: یٰا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ: "ای کسی که به محمد و خاندانش اطمینان داشتی!بازگرد به سوی پروردگارت، در حالی که تو به ولایت آنها راضی هستی، و او با ثوابش از تو خشنود است، داخل شو در میان بندگانم یعنی محمد و اهل بیتش ع و داخل شو در بهشتم، در این هنگام چیزی برای انسان محبوبتر از آن نیست که هر چه زودتر روحش از تن جدا شود و به این منادی بپیوندد"! (1) .

 (1) 

خداوندا!ما را به چنان آرامشی مفتخر فرما که شایسته این خطاب بزرگ شویم.

ص: 478



1- 1) "کافی"جلد 3 باب ان المؤمن لا یکره علی قبض روحه حدیث 2. 

پروردگارا!رسیدن به این مقام جز به لطف و عنایتت ممکن نیست، ما را مشمول الطافت فرما.

خداوندا!مسلما چیزی از کرمت کم نمی شود اگر ما را از صاحبان نفوس مطمئنه قرار دهی، بیا و بر ما منت گذار و کرم کن.

بار الها!می دانیم که این آرامش جز در سایه ذکر تو ممکن نیست توفیق ذکر را خودت عنایت فرما.

آمین یا رب العالمین پایان سوره فجر و پایان جلد 26 تفسیر نمونه 7\رمضان المبارک\1407

ص: 479

ص: 480





درباره مركز