[سوره آل عمران (3) : آیات 183 تا 184]

اشاره

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اَللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ اَلنّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ (183) فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ اَلزُّبُرِ وَ اَلْکِتٰابِ اَلْمُنِیرِ (184) 

ترجمه:

183- (اینها) همانها (هستند) که گفتند خداوند از ما پیمان گرفته که به هیچ پیامبری ایمان نیاوریم تا (این معجزه را انجام دهد) قربانی بیاورد که آتش (صاعقه آسمانی) آن را بخورد!بگو پیامبرانی پیش از من دلایل روشن و آنچه را گفتید آوردند پس چرا آنها را به قتل رسانیدید اگر راست می گوئید؟! 184-پس اگر (این بهانه جویان) تو را تکذیب کنند (چیز تازه ای نیست) رسولان پیش از تو را (نیز) تکذیب کردند همانها که دلایل آشکار و نوشته های متین و محکم و کتاب روشنی بخش آورده بودند.

ص: 196

شان نزول:

جمعی از بزرگان یهود به حضور پیامبر ص رسیدند و گفتند: تو ادعا می کنی که خداوند ترا بسوی ما فرستاده و کتابی هم بر تو نازل کرده است، در حالی که خداوند در تورات از ما پیمان گرفته است به کسی که ادعای نبوت کند، ایمان نیاوریم مگر این که برای ما حیوانی را قربانی کند و آتش (صاعقه ای) از آسمان بیاید و آن را بسوزاند اگر تو نیز چنین کنی ما بتو ایمان خواهیم آورد آیات فوق نازل شد و به آنها پاسخ گفت.

تفسیر:

بهانه جویی یهود

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا

...

یهود، برای این که از قبول اسلام، سرباز زنند، بهانه های عجیبی می آوردند از جمله همان است که در آیه فوق، به آن اشاره شد، آنها می گفتند: "خداوند از ما پیمان گرفته که دعوت هیچ پیامبری را نپذیریم، تا برای ما قربانی بیاورد که آتش، آن را بخورد".

مفسران گفته اند: یهود ادعا می کردند که پیامبران الهی برای اثبات حقانیت خود باید حتما دارای این معجزه مخصوص باشند و حیوانی را قربانی کنند و بوسیله صاعقه آسمانی در برابر مردم سوخته شود.

اگر براستی یهود، این کار را بعنوان یک معجزه می خواستند، نه لجاجت و بهانه جویی، مطلبی بود، ولی تاریخ گذشته آنها و همچنین برخوردهای مختلفی که با پیامبر اسلام ص داشتند، این حقیقت را بخوبی ثابت میکرد که منظور

ص: 197

آنها هرگز، تحقیق حق نبود بلکه آنها هر روز برای فرار از پذیرش اسلام، در برابر فشار محیط و استدلالات روشن قرآن، پیشنهاد جدیدی می کردند و اگر هم انجام می شد باز ایمان نمی آوردند، بدلیل اینکه آنها در کتابهای خود تمام نشانه های پیامبر اسلام ص را خوانده بودند و با این حال از قبول حق، سرباز می زدند.

قرآن در پاسخ آنها می گوید: قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ: "در پاسخ این بهانه جویی ها به- آنها بگو، گروهی از پیامبران بنی اسرائیل پیش از من آمدند و نشانه های روشنی با خود آوردند و حتی چنین قربانی برای شما آوردند اگر راست می گوئید چرا به- آنها ایمان نیاوردید و چرا آنها را کشتید (اشاره به زکریا و یحیی و جمع دیگری از پیامبران بنی اسرائیل است که بدست خود آنان بقتل رسیدند) .

بعضی از مفسران اخیر (مانند نویسنده تفسیر المنار) احتمال دیگری در باره مسئله قربانی داده است که خلاصه آن این است: منظور آنها این نبوده که حیوانی ذبح شود و آتشی بطرز اعجازآمیز از آسمان فرود آید و آن را بسوزاند بلکه منظور این بوده که در دستورات مذهبی آنها یک نوع قربانی بنام قربانی سوختنی بوده، حیوانی را سر می بریدند و با مراسم مخصوصی آن را آتش می زدند که شرح این مراسم در فصل اول سفر لاویان از تورات آمده است.

آنها مدعی بودند که خدا با ما عهد کرده که این دستور"قربانی سوختنی" در هر آئین آسمانی خواهد بود، و چون در آئین اسلام نیست ما بتو ایمان نمی آوریم! ولی این احتمال در تفسیر آیه بسیار بعید است، زیرا اولا این جمله در آیه فوق عطف بر بینات شده که گواهی می دهد منظور از آن یک کار اعجازآمیز است که با این تفسیر تطبیق نمی کند ثانیا کشتن یک حیوان و سپس سوزاندن آن یک عمل خرافی است و نمی تواند جزء دستورات آسمانی انبیاء باشد. فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ در این آیه خداوند، پیامبر خود را دلداری می دهد که اگر این جمعیت

ص: 198

سخنان ترا نپذیرند نگران نباش، زیرا این موضوع سابقه بسیار دارد، پیامبرانی پیش از تو آمدند و آنها را تکذیب کردند. جٰاؤُ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنِیرِ: در حالی که آن پیامبران هم نشانه های روشن و معجزات آشکار با خود داشتند (البینات) و هم کتب محکم و عالی (الزبر) و هم کتابهای روشنی بخش (الکتاب المنیر) .

باید توجه داشت که"زبر"جمع"زبور"به معنی کتابی است که با استحکام نوشته شده است زیرا این ماده در اصل به معنای نوشتن است، اما نه هر گونه نوشتن بلکه نوشتنی که با استحکام توام باشد.

و اما تفاوت"الزبر"و" اَلْکِتٰابِ الْمُنِیرِ "با اینکه هر دو از جنس کتاب می باشد ممکن است از این جهت باشد که اولی اشاره به کتب پیامبران قبل از موسی ع است و دومی به تورات و انجیل، زیرا قرآن در سوره مائده آیه 44 و 46 از آنها بعنوان"نور"یاد کرده است: إِنّٰا أَنْزَلْنَا التَّوْرٰاهَ فِیهٰا هُدیً وَ نُورٌ ... وَ آتَیْنٰاهُ الْإِنْجِیلَ فِیهِ هُدیً وَ نُورٌ. 

بعضی از مفسران احتمال داده اند که زبور، تنها به آن قسمت از کتب آسمانی گفته می شود که محتوی پند و اندرز و نصیحت است (همانطور که زبور منسوب به- داود که اکنون در دست است سراسر پند و اندرز می باشد) ولی کتاب آسمانی یا کتاب منیر به آن قسمت گفته می شود که دارای احکام و قوانین و دستورات فردی و اجتماعی می باشد.

ص: 199