My DokuWiki

Edit the page and hit Save. See syntax for Wiki syntax. Please edit the page only if you can improve it. If you want to test some things, learn to make your first steps on the playground.

====== سوره شعرا، آيات 123 تا 140 ======

كذبت عاد المرسلين (123)

اذ قال لهم اخوهم هود الا تتقون (124)

انى لكم رسول امين (125)

فاتقوا اللّه و اطيعون (126)

و ما اسلكم عليه من اجر ان اجرى الا على رب العالمين (127)

اتبنون بكل ريع آية تعبثون (128)

و تتخذون مصانع لعلكم تخلدون (129)

و اذا بطشتم بطشتم جبارين (130)

فاتقوا اللّه و اطيعون (131)

و اتقوا الذى امدكم بما تعلمون (132)

امدكم بانعم و بنين (133)

و جنت و عيون (134)

انى اخاف عليكم عذاب يوم عظيم (135)

قالوا سواء علينا اوعظت ام لم تكن من الوآعظين (136)

ان هذا الا خلق الاولين (137)

و ما نحن بمعذبين (138)

فكذبوه فاهلكنهم ان فى ذلك لاية و ما كان اكثرهم مؤمنين (139)

و ان ربك لهو العزيز الرحيم (140)

ترجمه آيات

قوم عاد نيز پيغمبران را دروغگو شمردند (123) .

وقتى برادرشان هود به ايشان گفت چرا از خدا نمى ترسيد؟ (124) .

كه من پيغمبرى خيرخواه شمايم (125) .

از خدا براى پيغمبرى خود، مزدى نمى خواهم چون مزد من جز به عهده پروردگار جهانيان نيست (127) .

چرا در هر مكانى به بيهوده نشانى بنا مى كنيد؟ (128) .

و قصرها مى سازيد؟ مگر جاودانه زنده خواهيد بود؟ (129) .

و چون سختى مى كنيد مانند ستمگران سختى و خشم مى كنيد (130) .

از خدا بترسيد و اطاعتم كنيد (131) .

از آن كسى كه آنچه ميدانيد كمكتان داده است بترسيد (132) .

با چهارپايان و فرزندان ياريتان كرده (133) .

با باغستانها و چشمه سارها (134) .

كه من بر شما از عذاب روزى بزرگ مى ترسم (135) .

گفتند: چه ما را پند دهى يا از پندگويان نباشى براى ما يكسان است (136) .

اين (بت پرستى) رفتار گذشتگان است (137) .

و ما هرگز مجازات نخواهيم شد (138) .

و (آنها هود را) دروغگو شمردند و ما هلاكشان كرديم كه در اين عبرتى هست و بيشترشان مؤمن نبودند (139) .

و همانا پروردگارت نيرومند و رحيم است (140) .

بيان آيات

اين آيات به داستان هود (عليه السلام) و قومش كه همان قوم عاد بودند اشاره مى كند.

كذبت عاد المرسلين

قوم عاد مردمى از عرب بسيار قديم و عرب اوائل (يعنى اوائل پيدايش اين نژاد) بودند، كه در احقاف از جزيرة العرب زندگى مى كردند و داراى تمدنى مترقى و سرزمينهايى خرم و ديارى معمور بودند، به جرم اينكه پيامبران را تكذيب كرده، به نعمتهاى الهى كفران ورزيده و طغيان كردند، خداى تعالى به وسيله بادى عقيم هلاكشان ساخته و ديارشان را ويران و دودمانشان را خراب كرد.

و به طورى كه مى گويند عاد اسم پدر بزرگ ايشان بوده و اگر خود آنان را عاد خوانده اند، از قبيل تسميه قوم به اسم پدر بزرگ است، همچنان كه بنى تميم و بنى بكر و بنى تغلب، را تميم و بكر و تغلب، مى نامند.

در سابق در آيه اى كه نظير اين آيه در داستان نوح بود گفتيم كه: چرا قوم نوح را تكذيب كننده همه انبياء خوانده، با اينكه بيش از يك پيامبر را تكذيب نكرده بودند.

انى لكم رسول امين... رب العالمين

بيان معناى اين آيه در ذيل آيه نظير آن در داستان نوح (عليه السلام) گذشت.

بعضى از مفسرين گفته اند كه: اگر داستان اين پنج نفر از انبياء را با ذكر مسأله امانت رسولان و مزد نخواستن آنان و دستورشان به تقوا و اطاعت آغاز كرده براى اين بوده كه بفهماند مبناى مسأله بعثت همانا دعوت به معرفت حق و اطاعت دستوراتى است كه اگر مردم در آن دستورات پيغمبر خود را اطاعت كنند به ثواب نزديك و از عقاب دور مى شوند و انبياء همگى بر اين معنا متفقند، هر چند كه از نظر بعضى از فروع دين، آن هم به خاطر اختلافى كه در اعصار هست مختلف بوده باشند، و همگى يك هدف را دنبال مى كنند و همگى از طمع مال دنياى مردم منزهند.

و

نظير

اين سخن را در تفسير آيه اى كه در خاتمه همه داستانهاى هشتگانه اين سوره آمده، يعنى آيه (ان فى ذلك لا ية و ما كان اكثرهم مؤمنين و ان ربك لهو العزيز الرحيم)

زده اند، كه اين آيه دلالت مى كند بر اينكه بيشتر امتها و اقوام، از آيات خدا رويگردان بوده اند، و خداى سبحان به خاطر همين جرم اينها، و به ملاك اينكه خودش عزيز است مجازاتشان كرده و مى كند و به خاطر اينكه نسبت به مؤمنين رحيم است، نجاتشان مى دهد. ما نيز در آنجا كه غرض سوره را ذكر مى كرديم به اين معنا اشاره نموديم.

==== توبيخ قوم هود عليه السّلام بخاطر اسراف در شهوت (ساختن بناهاى كاخ مانند براى تفاخر و تفريح) و افراد در غضب ====

اتبنون بكل ريع آية تعبثون

كلمه (ريع)

به معناى نقطه بلندى است از زمين، و كلمه (آيت)

به معناى علامت و نشانه است و كلمه (عبث)

به معناى آن كارى است كه هيچ نتيجه و غايتى بر آن مترتب نمى شود. گويا قوم هود (عليه السلام) در بالاى كوهها و نقاط بلند، ساختمانهايى مى ساختند، آن هم به بلندى كوه، تا براى گردش و تفريح بدانجا روند، بدون اينكه غرض ديگرى در كار داشته باشند، بلكه صرفا به منظور فخر نمودن به ديگران و پيروى هوى و هوس، كه در اين آيه ايشان را بر اين كارشان توبيخ مى كند.

البته درباره اين آيه معانى ديگرى ذكر كرده اند، كه چون هيچ دليلى از لفظ آيه و از سازش سياق نداشت، لذا از نقل آنها خوددارى كرديم.

و تتخذون مصانع لعلكم تخلدون

كلمه (مصانع)

- به طورى كه گفته اند - به معناى قلعه هاى محكم و قصرهاى استوار و ساختمانهاى عالى است، كه مفرد آن مصنع مى باشد.

و اينكه فرمود: (لعلكم تخلدون)

در مقام تعليل مطلب قبل است، يعنى شما اين قصرها را بدين جهت مى سازيد كه اميد داريد جاودانه زنده بمانيد. و الا اگر چنين اميدى نمى داشتيد هرگز دست به چنين كارهايى نمى زديد، چون اين كارهايى كه مى كنيد و اين بناهايى كه مى سازيد طبعا سالهايى دراز باقى مى ماند، در حالى كه عمر طولانيترين افراد بشر از عمر آنها كوتاهتر است.

بعضى ديگر از مفسرين در معناى آيه و نيز در مفردات آن، وجوهى ديگر گفته اند، كه از نقل آنها صرف نظر مى كنيم.

و اذا بطشتم بطشتم جبارين

در مجمع البيان گفته كلمه (بطش)

به معناى كشتن با شمشير و زدن با تازيانه است و كلمه (جبار)

به معناى كسى است كه بر ديگران علو و عظمت و سلطنت داشته باشد و اين خود يكى از صفات خداى سبحان است كه در خصوص ذات مقدس او مدح و در غير او ذم شمرده مى شود، براى اينكه در غير خدا معنايش اين است كه بنده خدا جباريت را به خود بندد.

و بنا به گفته وى معنايش چنين مى شود كه: شما وقتى مى خواهيد شدتى در عمل از خود نشان دهيد، آن قدر مبالغه و زياده روى مى كنيد كه جباران مى كنند.

و حاصل معناى آيات سه گانه مورد بحث اين است كه: در دو سوى شهوت و غضب از حد مى گذريد و اسراف مى كنيد و از حد اعتدال و از هيئت عبوديت خارج مى شويد.

فاتقوا اللّه و اطيعون

اين جمله بر مسأله اسراف در دو سوى شهوت و غضب و خروجشان از رسم عبوديت تفريع شده، مى فرمايد: چون چنين هستيد، پس از خدا بترسيد و او را اطاعت كنيد و دستورات او را در خصوص ترك اسراف و استكبار به كار بنديد.

و اتقوا الذى امدكم بما تعلمون امدكم بانعام و بنين و جنات و عيون

راغب مى گويد كلمه (مد)

در اصل به معناى كشيدن است، ولى در يارى هم استعمال مى شود، ميگويند: (امددت الجيش بمدد و الانسان بطعام - من لشكر را به مدد يارى كردم و فلانى را به اطعام مدد دادم)

و بيشتر موارد استعمال امداد در محبوب است، به خلاف كلمه (مد)

كه بيشتر در مكروه استعمال مى شود، همچنان كه هر دو كلمه در قرآن كريم آمده، يك جا فرموده: (و امددناهم بفاكهة - ايشان را با ميوه مدد داديم)

، جاى ديگر مى فرمايد: (و نمد له من العذاب مدا - براى او از عذاب دنبالهاى كه خود مى دانيم درست مى كنيم)

.

جمله (و اتقوا الذى امدكم...)

در معناى تعليق حكم به وصف است، كه خود عليت آن وصف را مى رساند و معنايش اين است كه بپرهيزيد از خدايى كه شما را با نعمتهاى خود مدد مى دهد، چرا بپرهيزيد؟ براى همين كه شما را مدد مى دهد، پس بر شما واجب است كه شكرش را به جاى آريد و نعمتهايش را در آنجا كه بايد مصرف كنيد، مصرف نماييد، نه اينكه به آن اتراف و استكبار بورزيد، چون كفران نعمت، غضب و عذاب خداى را به دنبال دارد، همچنان كه فرمود: (لئن شكرتم لازيدنكم و لئن كفرتم ان عذابى لشديد)

.

و آنگاه اجمالى از نعمتها را ذكر كرده، در اول فرموده: (امدكم بما تعلمون - شما را مدد داد به آنچه خودتان مى دانيد)

، آنگاه همان اجمال را تفصيل داده، بار دوم فرمود: (امدكم باموال و بنين و جنات و عيون)

.

در جمله اولى نكته ديگرى نيز هست و آن اينست كه خود شما ميدانيد كه اين نعمتها از امداد خداى تعالى و صنع اوست و احدى غير او در ايجاد آنها و امدادش به شما شركت نداشته، پس تنها او است كه بر شما واجب است از نا فرمانيش بپرهيزيد و شكرش را به جاى آورده، او را بپرستيد، نه بتها و اصنام، پس در حقيقت كلامى است كه برهان خود را نيز متضمن است.

انى اخاف عليكم عذاب يوم عظيم

اين

جمله

امر به تقوا را تعليل مى كند و معنايش اين است كه من كه شما را به تقوا دعوت مى كنم تا شكر او را به جاى آورده باشيد، بدين جهت است كه من بر شما مى ترسم عذاب روزى بزرگ را، كه اگر كفران كنيد و شكر به جا نياوريد، بدان عذاب مبتلا شويد. و ظاهرا مراد از (روز عظيم)

همان روز قيامت است، هر چند كه بعضى ممكن دانسته اند كه مراد از آن، روز استيصال و هلاكت باشد.

==== انكار و تكذيب قوم هود عليه السّلام و هلاك گرديدنشان ====

قالوا سواء علينا او عظت ام لم تكن من الواعظين

در اين جمله از قوم هود حكايت مى فرمايد كه آن جناب را به كلى از دعوتش و تاثير كلامش و از ايمان خود مأيوس كردند.

بعضى گفته اند: اين تعبير خالى از مبالغه نيست، چون مقتضاى ترديد - چه موعظه كنى و يا از واعظان نباشى - اين بود كه گفته شود: (چه موعظه كنى و چه نكنى)

ولى آن طور فرمود تا مبالغه را برساند و بفهماند كه ما به هيچ وجه ايمان نخواهيم آورد.

ان هذا الا خلق الاولين

كلمه (خلق)

به ضمه خاء و لام و يا سكون لام، خوانده مى شود، راغب گفته: (خلق و خلق)

- به فتحه خاء و ضمه آن - در اصل يكى بوده، مانند شرب و شرب و صرم و صرم و ليكن خلق - به فتحه خاء - مختص به هيئتها و اشكال و صور ديدنى است و خلق - به ضمه خاء - مختص به قوا و اخلاقياتى است كه با بصيرت درك مى شود، نه با چشم، همچنان كه در قرآن كريم آمده: (انك لعلى خلق عظيم)

و نيز بنا به قرائتى (ان هذا الا خلق الاولين)

.

و اشاره به كلمه (هذا)

اشاره به معارفى است كه هود آورده و مردم آن را وعظ ناميدند و معنايش اين است كه اين دعوت به توحيد و موعظه كه تو بدان دست زدهاى، جز همان عادت گذشتگان از اهل اساطير و خرافات چيز ديگرى نيست و اين سخن مانند همان سخنى است كه از ديگران حكايت كرده و فرموده است: (ان هذا الا اساطير الاولين)

.

ممكن هم هست كه اشاره باشد به شرك و بت پرستى، كه به تقليد از پدرانشان داشتند و مى گفتند: (وجدنا آباءنا كذلك يفعلون - پدران خود را يافتيم كه چنين مى كردند)

. بعضى از مفسرين احتمال داده اند كه مراد اين باشد كه خواسته اند بگويند: اين خلق كه در ما است نيست مگر همان خلق اولين، زنده ميشويم آن چنان كه آنها مى شدند و مى ميريم آن چنان كه آنان مردند و بس، ديگر بعث و حساب و عذابى در كار نيست، و ليكن اين احتمال از سياق آيه دور است.

و ما نحن بمعذبين

در اين جمله معاد را انكار كرده اند، البته اين در صورتى است كه مراد هود (عليه السلام) از عذاب يوم عظيم، روز قيامت باشد.

فكذبوه

فاهلكناهم ان فى ذلك لا ية... الرحيم

معناى اين آيات روشن است.

==== بحث روايتى ====

==== روايتى درباره دعوت هود عليه السّلام و روايتى درذيل جمله: (اتبنون بكل ريع آية تعبثون) ====

در كتاب كمال الدين و روضه كافى، با ذكر سند روايتى از ابو حمزه ثمالى از ابى جعفر محمد بن على باقر (عليه السلام) آورده، كه در ضمن آن فرموده: نوح (عليه السلام) خبر داده بود كه خداى تعالى پيامبرى مبعوث مى فرمايد به نام هود و او قوم خود را به سوى خداى عزوجل مى خواند و مردم او را تكذيب مى كنند، و خداى تعالى ايشان را به وسيله باد هلاك مى كند، پس زنهار كه هر يك از شما او را درك كرد از تكذيبش بپرهيزد و به وى ايمان آورد و حتما پيرويش كند، چون خداى تعالى او را از عذاب باد نجات مى دهد.

نوح (عليه السلام) به فرزندش (سام)

سفارش كرد كه با اين وصيت در رأ س هر سالى تجديد عهد كند، سام اين كار را مى كرد، و آن روز را در هر سال عيد مى گرفتند و آن روز را در انتظار روزى كه هود مبعوث شود به سر مى بردند.

همين كه خداى تبارك و تعالى هود را مبعوث فرمود، به علم و ايمان و ميراث علمى گذشتگان و نيز به اسم اكبر و آثار علم نبوت، كه نزدشان بود نگريستند و ديدند كه هود پيغمبر است و پدر بزرگشان نوح (عليه السلام) به آمدن وى بشارتشان داده، پس به وى ايمان آورده و تصديقش نموده پيرويش كردند و از عذاب باد نجات يافتند، اينجاست كه خداى تعالى مى فرمايد: (و الى عاد اخاهم هودا)

و نيز مى فرمايد: (كذبت عاد المرسلين اذ قال لهم اخوهم هود الا تتقون)

.

و در مجمع البيان در ذيل جمله (آية تعبثون)

گفته است: يعنى چيزهايى كه به آن احتياج نداريد و نمى خواهيد در آن منزل كنيد، بلكه تنها عبث و لهو و لعب شما را به ساختن آن وادار كرده. و گويا ساختن بنايى را كه از آن بى نيازند عبث خوانده - اين را عطاء از تفسير ابن عباس روايت كرده - مؤيد آن خبرى است كه از انس بن مالك رسيده كه گفت: روزى رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله) بيرون شد و در راه قبه اى ديد، پرسيد اين چيست؟ اصحابش

عرضه داشتند كاخى است از انصار، حضرت مقدارى ايستاد تا صاحب قبه آمد و سلام كرد رسول خدا در حضور همه مردم از او روى گردانيد، مرد (به خيال اينكه آن جناب متوجه نشده) چند بار سلام خود را تكرار كرد و حضرت روى گردانيد، تا مرد به خوبى فهميد كه آن جناب از وى خشمگين و رويگردان شده است، قضيه را به اصحاب آن جناب گفت، كه به خدا سوگند نظر رسول خدا از من برگشته و نمى دانم چه خلافى از من سر زده و چه شده است؟ گفتند رسول خدا قبه تو را ديد و از ما پرسيد اين مال كيست؟ ما گفتيم كه مال فلانى است، پس مرد به قبه اش برگشته آن را با زمين يكسان كرد، روزى ديگر رسول خدا از آنجا عبور كرد و قبه اى نديد، پرسيد قبه اى كه در

اينجا

بود چه شد؟ گفتند صاحبش از اعراض تو نزد ما شكوه كرد، ما سبب اعراضت را به وى گفتيم، رفت و قبه را خراب كرد، حضرت فرمود: هر چيزى كه ساخته شود روز قيامت و بال صاحبش مى باشد، مگر آن مقدارى كه چاره اى از آن نيست.

و در تفسير قمى در ذيل آيه (و اذا بطشتم بطشتم جبارين)

آمده كه يكديگر را به خاطر غضب و بدون هيچ گناه مى كشيد.

Edit summary